Thứ Năm, ngày 1 tháng 12 năm 2022

Kỷ niệm 70 năm ngày bầu cử Quốc hội khóa I (6-1-1946 – 6-1-2016)

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên tại Nam bộ

Cách mạng tháng Tám thắng lợi mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc, một cuộc đổi đời chưa từng có với mỗi người Việt Nam, đã lật đổ chế độ quân chủ phong kiến hơn một nghìn năm, giải phóng đất nước khỏi ách thống trị của thực dân, phát xít hơn 80 năm. Nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người chủ thực sự của đất nước, làm chủ vận mệnh, cuộc sống của mình. Nước ta từ một nước thuộc địa, nửa phong kiến trở thành một nước độc lập, xây dựng chế độ cộng hòa dân chủ.

Tuy vậy, sau ngày 2-9-1945, chính quyền cách mạng non trẻ gặp rất nhiều khó khăn, tình thế như “ngàn cân treo sợi tóc”. Đứng trước tình hình đó, một trong những nhiệm vụ cấp bách hàng đầu là tổ chức cuộc tổng tuyển cử bầu ra quốc hội của một nước Việt Nam độc lập. Ngày 8-9-1945, Chính phủ cách mạng lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ra Sắc lệnh 14-SL quy định về tổng tuyển cử bầu Quốc dân đại hội. Sắc lệnh chỉ rõ “tất cả công dân Việt Nam, cả trai và gái, từ 18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử, trừ những người đã bị tước mất quyền công dân và những người trí óc không bình thường” và “Quốc dân đại hội sẽ có toàn quyền ấn định hiến pháp cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”. Ngày 17-10-1945, Chính phủ tiếp tục ban hành Sắc lệnh 51-SL, quy định một số nội dung quan trọng liên quan đến bầu cử, như về quyền bầu cử và ứng cử, vận động tuyển cử, đơn vị tuyển cử, danh sách ứng cử, danh sách bầu cử, tổ chức bầu cử, điểm phiếu, kiểm soát cuộc bầu toàn tỉnh, triệu tập quốc dân đại hội, ấn định số đại biểu từng tỉnh thành…

Về ý nghĩa của cuộc tổng tuyển cử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Tổng tuyển cử là một dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chọn những người có tài, có đức để gánh vác công việc nước nhà. Trong cuộc tổng tuyển cử, hễ là những người muốn lo việc nước thì đều có quyền ra ứng cử, hễ là công dân thì đều có quyền đi bầu cử. Không chia trai gái, giàu nghèo, tôn giáo, nòi giống, giai cấp, đảng phái, hễ là công dân Việt Nam thì đều có hai quyền đó. Vì lẽ đó, cho nên tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng; tức là dân chủ đoàn kết”(1).

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc ta, nhân dân được thực hiện nghĩa vụ công dân của mình, cử tri cả nước nô nức chuẩn bị đi bầu cử đại biểu Quốc hội đại diện cho ý chí và nguyện vọng của toàn dân. Tổng tuyển cử diễn ra trong điều kiện giặc ngoài thù trong, tình hình chính trị, kinh tế, xã hội hết sức khó khăn, vừa kháng chiến ở miền Nam, vừa phải giải quyết những nhiệm vụ rất cấp bách hằng ngày đặt ra, vừa thực hiện sách lược tạm thời hòa hoãn với quân Tưởng ở miền Bắc, đồng thời lại vừa phải đấu tranh để chống lại những hành động phá hoại của chúng. Trong điều kiện như thế, đây không những chỉ là một cuộc tổng tuyển cử thông thường, mà còn là một cuộc đấu tranh chính trị hết sức gay go và quyết liệt.

Với lòng yêu nước nồng nàn, ý chí quyết tâm xây dựng và bảo vệ nhà nước dân chủ cộng hòa, toàn thể nhân dân từ Nam chí Bắc đã nô nức chuẩn bị tham gia thực hiện quyền công dân của một nước độc lập. Danh sách các cử tri và ứng cử viên được hoàn thành và niêm yết công khai. Nhiều người có tài, có đức xung phong ra ứng cử hoặc được quần chúng giới thiệu ra ứng cử. Quần chúng sôi nổi trao đổi, tranh luận, chất vấn nhằm lựa chọn được những người xứng đáng nhất làm đại diện của mình, hạn chế tới mức thấp nhất những phần tử cơ hội lợi dụng dịp tổng tuyển cử để tranh giành quyền chức.

Điều đặc biệt nhất trong cuộc tổng tuyển cử này là cuộc bầu cử tại Nam bộ. Lúc này, đất nước non trẻ ra đời chưa “đầy tháng” thì quân xâm lược đã quay trở lại Sài Gòn. Giữa đêm 22-9-1945, quân Pháp đồng loạt tấn công các vị trí của chính quyền cách mạng và tiếng súng đáp trả cũng lập tức nổ vang khắp thành phố. Nhân dân Nam bộ và Sài Gòn với khí thế hào hùng và quyết tâm rực lửa đã đi trước trong cuộc kháng chiến chống thực dân. Sau đó, thực dân Pháp lần lượt chiếm đóng các thành phố, thị xã, các đường giao thông quan trọng ở Nam bộ và bắt đầu càn quét và bình định trên quy mô lớn. Cuộc kháng chiến của nhân dân miền Nam thực sự bắt đầu. Trong hoàn cảnh đó, tổ chức tổng tuyển cử tại Nam bộ đã thể hiện quyết tâm và ý chí mãnh liệt của đồng bào, đồng chí vùng đất phương Nam.

Nam bộ là nơi nổ tiếng súng đầu tiên bắt đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, là nơi cuộc tổng tuyển cử diễn ra dưới mưa bom bão đạn của kẻ thù, là nơi mà ý chí và nguyện vọng của nhân dân ta được thể hiện qua từng lá phiếu thấm máu đào. Đối với nhân dân Nam bộ, bầu cử Quốc hội là một dịp thể hiện ý chí bảo vệ độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và quyết tâm kháng chiến chống xâm lược. Vượt qua bom đạn của kẻ thù để đi bỏ phiếu chính là một hình thức đấu tranh của nhân dân Nam bộ như Bác Hồ đã nói: “Về mặt chính trị, thì nhân dân dùng lá phiếu mà chống với quân địch. Mỗi lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn”(2).

Tại Sài Gòn – Chợ Lớn, bất chấp sự kềm kẹp, khủng bố gắt gao của địch, hàng trăm cán bộ chia nhau đi các ngã, vào từng khu phố lập danh sách cử tri và vận động đồng bào tham gia bỏ phiếu đông đảo. Không có phòng bỏ phiếu cố định cho mỗi khu phố nhưng ở khu phố nào, kể cả các khu phố trung tâm, đều có cán bộ chiến sĩ đem thùng phiếu tới nhà, tới ngõ cho đồng bào bỏ phiếu. Cả Sài Gòn - Chợ Lớn có hàng trăm thùng phiếu như vậy. Ở những vùng do chính quyền kháng chiến kiểm soát, cử tri hồ hởi phấn khởi đi bỏ phiếu với tỉ lệ rất cao (Bạc Liêu 90,77%, Sa Đéc 93,54%...)(3). Tại Tân An, máy bay Pháp xả súng bắn vào nơi quần chúng đi bỏ phiếu làm 14 người chết và nhiều người bị thương, nhiều nơi phải bỏ phiếu ban đêm, vậy mà có trên 90% cử tri đi bỏ phiếu. Nhân dân ta ai cũng muốn tận tay mình bỏ phiếu cho nền dân chủ Việt Nam. Tại các tỉnh thành khác của Nam bộ, bất chấp sự ngăn cản và đàn áp của kẻ thù, cuộc tổng tuyển cử vẫn diễn ra và thành công tốt đẹp. Với kết quả là thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn và 19 tỉnh thành Nam bộ bầu được 73 đại biểu Quốc hội thuộc nhiều dân tộc, tôn giáo, giai cấp, tầng lớp xã hội, ngành nghề… khác nhau. Lá phiếu trong cuộc bầu cử này được gọi là “lá phiếu máu” vì nó thẫm đẫm máu của những chiến sĩ đã quên mình cho nền độc lập của Tổ quốc, vì sự nghiệp kháng chiến cứu nước, vì công cuộc xây dựng chính quyền cách mạng. Cán bộ ban tổ chức bầu cử đã ngã xuống để bảo vệ những thùng phiếu và những cử tri của mình. Chỉ riêng tại Sài Gòn - Chợ Lớn, 42 cán bộ làm công tác bầu cử đã hi sinh, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến thành phố Nguyễn Văn Tư.

Thành công của cuộc tổng tuyển cử tại Nam bộ biểu thị ý chí kiên quyết bảo vệ độc lập của dân tộc, thống nhất đất nước, động viên toàn dân hăng hái tham gia kháng chiến, củng cố chính quyền. Đồng thời, đây là một đòn giáng mạnh vào âm mưu tách Nam bộ ra khỏi Việt Nam của thực dân Pháp.

Có thể nói, thắng lợi của cuộc bầu cử đã khẳng định về mặt pháp lý quyền làm chủ của nhân dân ta, từ địa vị nô lệ đứng lên giành độc lập, tự tổ chức ra nhà nước của mình, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á. Thắng lợi của cuộc tổng tuyển cử đầu tiên, với sự ra đời của bản Hiến pháp năm 1946 đã mở ra một trang sử mới của dân tộc, với một hệ thống chính quyền thống nhất, hoàn toàn đầy đủ về mặt pháp lý để đại diện cho nhân dân Việt Nam về mặt đối nội và đối ngoại. Trong diễn văn khai mạc kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa I, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cuộc quốc dân đại biểu đại hội này là lần đầu tiên trong lịch sử nước Việt Nam ta. Nó là một kết quả của cuộc tổng tuyển cử ngày 6-1-1946, mà cuộc tổng tuyển cử lại là cái kết quả của sự hi sinh, tranh đấu của tổ tiên ta, nó là kết quả của sự đoàn kết anh dũng phấn đấu của toàn thể đồng bào Việt Nam ta, sự đoàn kết của toàn thể đồng bào không kể già trẻ, lớn bé gồm tất cả các tôn giáo, tất cả các dân tộc trên bờ cõi Việt Nam đoàn kết chặt chẽ thành một khối hi sinh không sợ nguy hiểm tranh lấy nền độc lập cho Tổ quốc”(4). Trong thành công đó, không thể không nhắc đến những đóng góp của nhân dân Nam bộ, những người đã vượt qua mọi khó khăn thử thách, vượt qua bom đạn của kẻ thù để thực hiện quyền công dân của mình.

70 năm đã trôi qua, những ký ức về cuộc bầu cử đầu tiên vẫn cứ mãi in đậm trong tâm khảm của những người con đất Việt. Vượt qua mọi khó khăn, thử thách, nhân dân Việt Nam đã tự mình nắm lấy lá phiếu lựa chọn người đại diện cho mình, quyết định vận mệnh của đất nước, của dân tộc. Qua thành công của cuộc tổng tuyển cử, nhân dân ta đã khẳng định với thế giới rằng người Việt Nam quyết tâm bảo vệ nền độc lập của đất nước, nhân dân Việt Nam có quyền và có khả năng tự quyết định vận mệnh lịch sử của mình.

---------------------------------------

(1) Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, NXB Chính trị Quốc gia – Sự Thật, Hà Nội, 2011, tr.153.

(2) Hồ Chí Minh toàn tập, sđd, tr.166.

(3) Lịch sử Nam bộ kháng chiến, tập 1 (1945 – 1954), NXB Chính trị Quốc gia – Sự Thật, Hà Nội, 2010, tr.255.

(4) Hồ Chí Minh toàn tập, sđd, tr.216.

TS. Nguyễn Trung Nghĩa

tin khác

Thông báo