Các trụ cột tăng trưởng kinh tế bị đứt gãy nghiêm trọng qua đại dịch

TPHCM là địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong đợt dịch bùng phát lần thứ 4. Trước đó, tăng trưởng 6 tháng đầu năm 2021 ở tất cả các ngành trên địa bàn TPHCM đạt 5,46%, tăng gấp ba lần so với 6 tháng đầu năm 2020. GRDP 6 tháng đầu năm đạt 680.328 tỷ đồng và là mức cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Làn sóng Covid-19 lần 4 đã gây nên sự sụt giảm nghiêm trọng ở hầu hết các lĩnh vực kinh tế, xảy ra ở cả tổng cung lẫn tổng cầu. Ngành công nghiệp giảm sâu, xuất nhập khẩu giảm mạnh theo từng ngày. Trong 9 tháng đầu năm 2021, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt hơn 363.300 tỷ đồng, giảm 17,4% so cùng kỳ, giảm nhiều nhất là ngành lưu trú, ăn uống (giảm 30,5%) và lữ hành (giảm 56,2%). Tổng vốn đầu tư xã hội đạt hơn 220.300 tỷ đồng, giảm hơn 29% so cùng kỳ.

Cuối tháng 9/2021, Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM báo cáo: Các doanh nghiệp hầu hết các ngành nghề, các lĩnh vực đều rơi vào tình trạng tê liệt, phải đóng cửa, ngừng kinh doanh từ ngày 9/7/2021. Chỉ còn chưa đến 20% năng lực sản xuất của doanh nghiệp TP được duy trì hoạt động theo mô hình 3 tại chỗ, một cung đường 2 địa điểm trong thời điểm dịch bùng phát.

Chủ tịch Hội doanh nghiệp chế biến lương thực thực phẩm TPHCM Lý Kim Chi nhắc lại: Trong dịch, các doanh nghiệp còn duy trì hoạt động trong tình trạng chi phí cao, thua lỗ nặng, không thể kéo dài. “Không có lúc nào doanh nghiệp khó khăn như vừa qua, chưa từng có tiền lệ. Trong suốt thời gian chống dịch chính quyền luôn yêu cầu không được đứt gãy ngành lương thực thực phẩm thiết yếu nên chúng tôi cố gắng hết sức để duy trì… ”- bà Lý Kim Chi nói.

Báo cáo của UBND TPHCM cũng đánh giá tác động của đại dịch Covid-19 cộng dồn với những điểm nghẽn, bất cập trong thời gian qua khiến các trụ cột tăng trưởng kinh tế bị đứt gãy nghiêm trọng. Quy mô nền kinh tế TP chưa vận hành đến 50% trong tháng 9/2021. Kinh tế TPHCM suy giảm tăng trưởng chưa từng có. Tăng trưởng kinh tế TPHCM năm 2019 đạt 7,8%, năm 2020 là 1,36% và năm 2021 - 6,78%. Dịch bệnh đã khiến tăng trưởng kinh tế suy giảm và cân đối ngân sách căng thẳng.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Phan Thị Thắng kiểm tra tình hình hoạt động tại chợ đầu mối Thủ Đức, phục vụ Tết Nguyên đán 2022. (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)

Mặt khác, trong bối cảnh bùng phát dịch Covid-19 vừa qua, danh tiếng và thương hiệu TPHCM cũng đã bị tổn hại. Sự đóng băng của ngành du lịch và nhìn nhận về khả năng “an toàn” của TP không còn cao như trước sẽ ảnh hưởng đến thu hút nguồn lực cho sự phát triển của TP.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Trường, trường Đại học Tài chính Maketing TPHCM dẫn giải, có nghiên cứu trên thế giới gần đây đã chỉ ra rằng dịch bệnh tác động đến mọi mặt, trong đó có cảm xúc, suy nghĩ về TP của mọi người, bao gồm các nhà đầu tư, người nhập cư mà chưa đo đếm, tính toán được. Tiến sĩ Nguyễn Xuân Trường phân tích: “Yếu tố này rất quan trọng. Liệu rằng trong thời gian tới, người nhập cư có sẵn sàng quay lại, nhà đầu tư có sẵn sàng đầu tư thêm, khách du lịch có đến với TP hay không phụ thuộc nhiều vào các giải pháp. TP phải thể hiện rõ là nơi an toàn để có thể sinh sống, làm việc, đầu tư. An toàn ở đây bao hàm về an toàn về dịch bệnh và an toàn về môi trường đầu tư”.

Tìm ra những động lực mới cho tăng trưởng

Nhìn nhận trong “nguy” có “cơ”,  trong “mất” có “được” thì đại dịch Covid-19 thúc đẩy mạnh mẽ quá trình thay đổi cách thức vận hành nền kinh tế, trong đó có thói quen người tiêu dùng, cách thức giao tiếp, kinh doanh và làm việc.

Trước dịch, TPHCM đã có quy mô thương mại điện tử lớn nhất cả nước, với tổng số người bán hàng trực tuyến chiếm 40-50%. Dưới ảnh hưởng của giãn cách xã hội trong năm 2020 và tiếp diễn trong năm 2021 nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi phương thức làm việc và giao dịch từ offline (trực tiếp) sang online (trực tuyến), trong đó có các website thương mại điện tử… Còn du lịch là ngành ảnh hưởng trầm trọng do dịch, ngừng hoạt động, không doanh thu. Nhưng các doanh nghiệp ngành này không nằm im mà luôn tìm cách để khôi phục nhanh nhất sau dịch. Nhiều doanh nghiệp vẫn hình thành tour tuyến mới, đẩy mạnh chuyển đổi số từ khâu chào hàng, giới thiệu sản phẩm đến nhận và phục vụ khách an toàn...

Ông Phạm Xuân Anh, Chủ tịch HĐQT Công ty Viet Excursion chuyên về khách du lịch nước ngoài cho biết, trong 4 tháng dịch bệnh, doanh nghiệp tập trung hoàn chỉnh hệ thống dữ liệu, kết nối với các nhà phân phối, đại lý du lịch trực tuyến, sàn giao dịch du lịch trực tuyến lớn để hoàn thiện phần mềm Tatinta du lịch toàn cầu, mở rộng hoạt động ra các nước. “Covid-19 đã để lại hậu quả quá nghiêm trọng. Nhưng cũng từ đó mình có thời gian để nhìn lại vấn đề, suy nghĩ và tìm tòi cái mới hơn. Qua đó mới thấy là chuyển đổi số là chắc chắn phải làm. Thời đại số làm thay đổi hành vi, thái độ của nhân viên, của khách du lịch rất dữ dội.”- ông Phạm Xuân Anh chia sẻ.

Hội chợ khuyến mại năm 2021 là hoạt động chứng minh của ngành công thương và cộng đồng doanh nghiệp đã không ngừng nỗ lực phục hồi và phát triển sản xuất kinh doanh. (Ảnh: Thanhuytphcm.vn)

Các doanh nghiệp khác cũng chuyển đổi tương tự theo đặc thù của mình. Cho nên, việc khôi phục sản xuất, kinh doanh không chỉ đơn thuần là sản xuất, kinh doanh lại, mà phải là sản xuất kinh doanh trong điều kiện mới - điều kiện có dịch, điều kiện hạn chế tiếp xúc trực tiếp, điều kiện thói quen tiêu dùng đã thay đổi…

TPHCM với truyền thống năng động, có nhiều yếu tố tiền đề thuận lợi cho phát triển kinh tế số. Trong dịch kéo dài, TP đã chuyển phần lớn công việc sang trực tuyến, ứng dụng mạnh công nghệ thông tin vào giải quyết thủ tục hành chính, điều hành công tác chống dịch, tiếp dân. Các thủ tục hải quan, thuế gần như chuyển sang trực tuyến và không bị gián đoạn do dịch. TP cho ra đời Chương trình “Dân hỏi TP trả lời” trên nền tảng mạng xã hội, Trung tâm điều hành thông minh của TP Thủ Đức là cơ sở để điều hành cả chống dịch và phục hồi kinh tế - xã hội.

Theo Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM Nguyễn Văn Nên, TPHCM kiên trì, chủ động, nhất quán phương châm “thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch bệnh, phải thực hiện linh hoạt, hiệu quả mục tiêu vừa chống dịch vừa phục hồi, phát triển kinh tế. Phải quyết tâm biến “nguy thành cơ”, biến “đau thương thành hành động”, quyết tâm phục hồi sau đại dịch. TPHCM đã chủ động cập nhật các kịch bản phục hồi kinh tế phù hợp với từng giai đoạn, diễn biến của dịch bệnh; khẩn trương triển khai chiến lược kinh tế trong trạng thái “bình thường mới”; tìm ra những động lực mới cho tăng trưởng; tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, pháp luật, cơ chế chính sách; phát triển kinh tế số, chuyển đổi số; xây dựng chính quyền đô thị, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách hành chính…

Bí thư Thành ủy TPHCM Nguyễn Văn Nên khẳng định: “TP tăng cường các hoạt động liên kết vùng, nhất là Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Đặc biệt là trong quá trình thực hiện hai mục tiêu hiện nay là phòng chống dịch của phục hồi kinh tế. Hiện nay chúng ta đang làm nhưng phải tiếp tục phối hợp chặt chẽ hơn nữa, làm bài bản hơn nữa, chia sẻ để cùng nhau phát triển”.

Tiến sĩ Trần Du Lịch, Thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, TPHCM với vị trí, vai trò đầu tàu kinh tế nói chung, TPHCM mà “liệt” thì cả nước, cả vùng này cũng khó mà phát triển được. Do đó, vấn đề phục hồi kinh tế TP không phải vấn đề riêng của TP mà là vấn đề quốc gia và đặc biệt, trước hết là liên quan vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Tây Nguyên, Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong hệ thống này.

Theo các chuyên gia, nếu cố gắng, kinh tế TPHCM 4 năm tiếp theo có thể bù lại những mất mát của năm 2021 và không cần phải thay đổi mục tiêu 5 năm. Đồng thời, TPHCM tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng của mình trước bối cảnh nguy cơ dịch bệnh Covid-19 vẫn hiện hữu.