Do đó, đại biểu Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo làm rõ nguyên nhân cụ thể của từng bộ, ngành, đơn vị có tỷ lệ giải ngân thấp; đồng thời cần nghiên cứu chế tài đủ mạnh, xử lý nghiêm các trường hợp trả lại vốn do nguyên nhân chủ quan, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước.

Cần lộ trình rõ ràng để đạt mục tiêu tăng trưởng tham vọng

Đại biểu Phan Duy Anh (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) cho biết về hiệu quả vốn đầu tư, báo cáo của Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong 5 năm tới. Cùng với hệ số ICOR giảm mạnh từ 6,43 giai đoạn 2021-2025 xuống còn 4,5 đến 4,8. Tỷ lệ tích lũy tài sản đạt 35-36% GDP và tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP.

“Đây là những chỉ tiêu đầy tham vọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao. Tuy nhiên, qua phân tích, tôi cho rằng để đạt đảm bảo tính khả thi của mục tiêu này thì nhiều vấn đề cần phải làm rõ hơn,” đại biểu Phan Duy Anh nói.

Đơn cử, về hệ số ICOR, giai đoạn 2016-2020 là 6,77; giai đoạn 2021-2025 là 6,43. Như vậy, sau 5 năm chỉ giảm được 0,34 điểm. Trong khi đó, mục tiêu giai đoạn 2026-2030 là 4,5 đến 4,8 - tức là phải giảm tới 1,6 đến 1,9 điểm.

“Nếu không có những giải pháp mang tính đột phá, giải quyết căn cơ những tồn tại kéo dài như tình trạng dàn trải trong phân bổ vốn, chất lượng chuẩn bị dự án chưa cao, giải phóng mặt bằng thường chậm trễ, khả năng cung ứng vật liệu xây dựng còn hạn chế thì mục tiêu này rất khó có thể đạt được,” ông Duy Anh nói.

Trước thực tế trên, đại biểu Duy Anh đề nghị Chính phủ cụ thể hóa bằng một lộ trình rõ ràng, chỉ rõ từng yếu tố đóng góp vào việc giảm chỉ số ICOR. Đâu là phần do năng suất lao động, đâu là phần do ứng dụng khoa học công nghệ, đâu là phần do cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung, tránh dàn trải.

Đối với chất lượng công tác dự báo, lập dự toán thu ngân sách nhà nước, đại biểu Phan Duy Anh cho biết kết quả thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 2.681.000 tỷ đồng, vượt 36,3% dự toán, thể hiện sự nỗ lực to lớn của cả hệ thống. Tuy nhiên, đằng sau kết quả tích cực này, cũng cần nhìn nhận, đánh giá thẳng thắn về công tác dự báo và lập dự toán chưa sát thực tế.

"Đây không phải là hiện tượng cá biệt, tình trạng lập dự toán chưa sát đã diễn ra trong nhiều năm gần đây" đại biểu Phan Duy Anh nêu quan điểm và nhấn mạnh dự toán sát thực tiễn không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là cơ sở để phân bổ, quyết định chính xác các chính sách tài khóa, phân bổ nguồn lực hợp lý và kiểm soát hiệu quả bội chi và nợ công.

Do vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ sớm có giải pháp căn cơ nhằm nâng cao chất lượng công tác đánh giá, dự báo và lập dự toán, nghiên cứu đổi mới phương thức lập dự toán theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, không coi chỉ tiêu thu là chỉ tiêu pháp lệnh mà điều chỉnh chi theo khả năng thu thực tế.

Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: TTXVN)

Siết kỷ luật tài chính, xử lý nghiêm tình trạng giải ngân chậm

Về giải ngân vốn đầu tư công và kỷ luật tài chính, đại biểu Phan Duy Anh cho rằng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 98% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên nếu phân tích sâu vào cơ cấu, nổi lên một số vấn đề cần được làm rõ như chất lượng giải ngân không đồng đều, vốn ngân sách địa phương đạt tới 117,8% kế hoạch nhưng vốn ngân sách trung ương chỉ đạt 76,1%.

Đặc biệt, theo đại biểu giải ngân vốn ngoài nhà nước chỉ đạt 44,5% kế hoạch, tình trạng này đã kéo dài nhiều năm. Trong quý 1 năm 2026, tiến độ giải ngân mới đạt 10,4% dự toán, trong khi vẫn còn 48,3 nghìn tỷ đồng kế hoạch chưa được phân bổ chi tiết tại 15 bộ, cơ quan trung ương và 24 địa phương.

“Tôi đề nghị Chính phủ chỉ đạo làm rõ nguyên nhân đối với từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp, đồng thời nghiên cứu chế tài xử lý nghiêm đối với việc trả lại kế hoạch vốn do nguyên nhân chủ quan,” đại biểu của Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh.

Vấn đề khác được đại biểu Phan Duy Anh đề cập là về kỷ luật tài chính trong chi khoa học công nghệ. Theo ông, việc bố trí 3% tổng chi ngân sách cho khoa học công nghệ, mới và sáng tạo, chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là chủ trương đúng. Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy đã phải chuyển nguồn 9.461 tỷ đồng sang năm 2026 do chưa giải ngân được.

"Điều này cho thấy cơ chế giải ngân còn nhiều vướng mắc và khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế. Do vậy, đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, hoàn thiện cơ chế để đẩy nhanh tiến độ giải ngân, đảm bảo nguồn lực lớn của trung ương đi vào cuộc sống, tạo đột phá thực chất cho mô hình tăng trưởng mới,” đại biểu Phan Duy Anh nhấn mạnh.

Ngoài ra, về hoàn thiện thể chế chính sách cho mô hình tổ chức đặc thù là trung tâm tài chính quốc tế, đại biểu Phan Duy Anh cho biết sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt để ban hành 18 nghị định, cơ bản thành lập và đưa trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đi vào hoạt động bước đầu. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực mới, có ý nghĩa chiến lược, đòi hỏi lợi thế cạnh tranh thực sự so với các trung tâm tài chính khác trên thế giới, nên thời gian tới chắc chắn sẽ phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc.

Do vậy, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ tiếp tục quan tâm, chỉ đạo tháo gỡ kịp thời để trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam hoạt động có hiệu quả, đúng mục tiêu đề ra; sớm ban hành quy chế hoạt động của hội đồng điều hành, thành lập cơ quan giám sát, ban hành các chính sách vượt trội để tạo lợi thế cạnh tranh trong việc thu hút vốn, công nghệ và các định chế tài chính lớn trên thế giới.

Cùng quan tâm tới nội dung trên, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn tỉnh Gia Lai), cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế xã hội theo yêu cầu tại Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số.”

Trong đó, hạch toán phải phù hợp với bản chất từng loại dự án, không thể dùng một bộ tiêu chí cho mọi dự án. Nếu không, đây chính lại là nút thắt mới.

Ngoài ra, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cũng kiến nghị chuyển đổi số quản trị đầu tư công theo thời gian thực, thiết lập bảng điều khiển số theo dõi tiến độ, giải ngân, cảnh báo vượt dự toán, trách nhiệm từng khâu liên thông với chủ đầu tư, kho bạc và kiểm toán nhà nước.

“Mục tiêu tăng trưởng 2 con số là khả thi, nhưng chỉ khi chúng ta dũng cảm cải cách đúng chỗ, không phải bơm thêm tiền vào hệ thống cũ, không phải ban hành thêm văn bản mà phải thay đổi cơ chế phân bổ vốn, buộc mỗi hoạt động đầu tư phải chứng minh giá trị,” đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.