Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam từ lâu đã đặc biệt coi trọng vai trò của nhân tài đối với sự hưng thịnh của quốc gia. Tư tưởng “hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, “hiền tài mạnh thì nước thịnh, hiền tài yếu thì nước suy” đã trở thành một giá trị truyền thống sâu sắc trong lịch sử dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: "Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài". Những tư tưởng đó khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của nguồn lực con người đối với sự phát triển đất nước.
Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tri thức và công nghệ đã trở thành nguồn lực sản xuất quan trọng nhất, giữ vai trò chi phối năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Chính vì vậy, nhiều quốc gia phát triển luôn coi đầu tư cho giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là chiến lược lâu dài, là nền tảng tạo dựng lợi thế cạnh tranh và bảo đảm sự phát triển bền vững.
Đối với Việt Nam, qua 40 năm thực hiện đường lối đổi mới đã mang lại những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo tiền đề quan trọng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Quy mô và chất lượng nguồn nhân lực từng bước được nâng lên; đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia trong nhiều lĩnh vực ngày càng phát triển; lực lượng lao động trẻ, năng động, có khả năng tiếp cận nhanh với khoa học, công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chất lượng nguồn nhân lực của nước ta vẫn còn những hạn chế. Năng suất lao động chưa cao; đội ngũ nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ mũi nhọn, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại còn thiếu và chưa thật sự đồng bộ.
Nhận thức sâu sắc vai trò quyết định của yếu tố con người đối với sự phát triển bền vững của quốc gia trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy chiến lược về phát triển đất nước khi xác định rõ “khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm; thể chế hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng”, động lực quan trọng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước. Cách tiếp cận này khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Việc xác định nguồn nhân lực chất lượng cao là “nền tảng” của phát triển cho thấy Đảng ta đã tiếp cận vấn đề phát triển đất nước từ chiều sâu của các yếu tố nội sinh, trong đó trí tuệ, tri thức và năng lực sáng tạo của con người Việt Nam trở thành nguồn lực chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển của quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.
Trên nền tảng tư duy đó, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác lập hệ thống quan điểm và định hướng lớn nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, coi đây là một trong những điều kiện tiên quyết để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển lực lượng sản xuất mới. Đồng thời, nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ “tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược. Có cơ chế, chính sách đặc biệt để phát hiện, thu hút, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài; chú trọng thu hút các nhà khoa học giỏi, chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, nhất là các ngành khoa học cơ bản và các lĩnh vực đặc biệt quan trọng”. Những định hướng này cho thấy cách tiếp cận toàn diện của Đảng trong việc xây dựng nguồn nhân lực trình độ cao, gắn chặt giữa đào tạo, thu hút, sử dụng và phát huy hiệu quả nguồn lực trí tuệ của đất nước.
Đặc biệt, trong các đột phá chiến lược của giai đoạn phát triển mới, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh nhiệm vụ “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao; đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài; khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”. Điều đó cho thấy Đảng ta không chỉ chú trọng phát triển nguồn nhân lực về trình độ chuyên môn mà còn đặc biệt coi trọng việc khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, ý chí dấn thân và trách nhiệm xã hội của đội ngũ cán bộ, trí thức. Đây chính là yếu tố có ý nghĩa quyết định trong việc hình thành lực lượng nhân lực tiên phong, đủ bản lĩnh và năng lực dẫn dắt quá trình đổi mới sáng tạo, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Những định hướng lớn trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, đã xác lập rõ tầm nhìn chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, để những chủ trương đúng đắn đó thực sự trở thành động lực phát triển mạnh mẽ, điều quan trọng là phải được cụ thể hóa bằng những giải pháp đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.
Trước hết, cần tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo hướng phát triển con người toàn diện, gắn chặt với yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức mà phải chú trọng phát triển tư duy sáng tạo, năng lực thực hành và khả năng thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của thời đại. Xây dựng hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần học tập suốt đời trong toàn xã hội, qua đó hình thành đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao, có khả năng làm chủ khoa học, công nghệ và tham gia hiệu quả vào quá trình phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số.
Đẩy mạnh phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, tạo môi trường thuận lợi để các cơ sở nghiên cứu, các trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học, công nghệ gắn kết chặt chẽ trong nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ; góp phần hình thành nguồn nhân lực có trình độ cao, vừa giỏi lý luận vừa vững thực tiễn, đủ khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược của đất nước trong giai đoạn mới.
Tập trung nghiên cứu, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài, tạo điều kiện để đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia phát huy tối đa năng lực sáng tạo và cống hiến cho đất nước. Xây dựng môi trường làm việc thực sự thuận lợi, khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo, đồng thời có chính sách đãi ngộ thỏa đáng để thu hút các nhà khoa học giỏi, chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, đặc biệt là đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia đóng góp vào sự nghiệp phát triển đất nước.
Thúc đẩy mạnh mẽ sự liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nguồn nhân lực. Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế và tạo môi trường thuận lợi; các cơ sở giáo dục và đào tạo giữ vai trò trung tâm trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đặt hàng đào tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Sự gắn kết chặt chẽ giữa 3 chủ thể này sẽ tạo nên hệ sinh thái phát triển nhân lực hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.