Lợi dụng thủ tục thông thoáng

Phó Cục trưởng Cục Hải quan TPHCM Phạm Quốc Hùng cho biết, trong thời gian qua trên địa bàn TPHCM nổi lên tình trạng các đối tượng lợi dụng cơ chế thông thoáng về chính sách hàng quá cảnh, hàng tạm nhập – tái xuất. Nhiều DN chỉ khai báo tên hàng đại diện khi làm thủ tục hải quan, không khai những mặt hàng khác có trong lô hàng (trong đó có thể có hàng cấm nhập khẩu, hàng nhập khẩu có điều kiện, hàng có thuế suất cao), ban đầu khai tên người nhận hàng tại Việt Nam, tuy nhiên, khi bị các cơ quan chức năng phát hiện có nghi vấn hoặc phối hợp kiểm tra thì DN điều chỉnh manifest (bản kê khai hàng hóa) với tên hàng, người nhận hàng là phía Campuchia và làm thủ tục hải quan theo loại hình hàng quá cảnh. Trong quá trình vận chuyển lô hàng quá cảnh, DN có thể rút hàng ra tiêu thụ tại Việt Nam, hoặc thẩm lậu ngược về Việt Nam qua đường mòn biên giới, vừa qua đã có trường hợp bị cơ quan chức năng phát hiện bắt giữ.

Theo ông Lê Nguyên Linh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1, năm 2016 có 41.312 tờ khai hải quan hàng quá cảnh và trong 8 tháng năm 2017 có 28.920 tờ khai hàng quá cảnh làm thủ tục tại cảng Cát Lái. Phó Cục trưởng Lê Đình Lợi, Phó Cục trưởng Cục Hải quan TPHCM cho rằng, với khối lượng công việc lớn, địa bàn rộng, công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại trên địa bàn khó khăn, phức tạp. Bên cạnh đó, trên thực tế số vụ việc phát hiện bắt giữ rất nhiều nhưng không bắt được đối tượng cầm đầu, chủ hàng đích thực.

Theo Cục Hải quan TPHCM, tình hình buôn lậu, vận chuyển trái phép qua hình thức hàng quá cảnh, hàng tạm nhập – tái xuất gia tăng trong thời gian gần đây do môt số nguyên nhân, như: Chưa có sự phối hợp tốt, kiểm soát chặt chẽ giữa hải quan và các lực lượng chức năng trên đoạn đường vận chuyển hàng hóa quá cảnh; đồng thời công tác phối hợp theo dõi lô hàng từ đơn vị hải quan nơi mở tờ khai tạm nhập đến đơn vị hải quan nơi tiến hành làm thủ tục tái xuất có nơi, có lúc chưa được tốt; do DN lợi dụng sự thông thoáng trong cơ chế chính sách hàng quá cảnh, hàng tạm nhập – tái xuất hiện nay, trong việc làm thủ tục hải quan: khai báo tên hàng đại diện, niêm phong, vận chuyển…

Đặc biệt với hệ thống thông quan điện tử hiện nay, doanh nghiệp có thể biết trước thông tin phân luồng cho lô hàng xuất khẩu, nhập khẩu của mình. Đối với hàng xuất khẩu khi doanh nghiệp nhận được thông tin phân luồng (miễn kiểm tra thực tế hàng hoá) có thể đưa những container hàng hoá không đúng với khai báo để xuất khẩu. Đối với các lô hàng nhập khẩu doanh nghiệp cố tình khai báo sai: trường hợp được miễn kiểm tra thực tế hàng hoá (doanh nghiệp thực hiện trót lọt); trường hợp phải kiểm tra thực tế (luồng đỏ) hoặc có sự phối hợp công tác của các lực lượng chức năng (như Công an, Quản lý thị trường, các lực lượng CBL khác…), doanh nghiệp đối phó bằng cách xin sửa chữa, khai bổ sung cho phù hợp với bộ chứng từ thật hay xin hủy tờ khai sau đó khai lại tờ khai khác…

Triệt phá các đường dây, ổ nhóm buôn lậu tận gốc

Một thủ đoạn quan trọng mà Cục Hải quan TPHCM phát hiện trong các vụ buôn lậu qua loại hình hàng quá cảnh đó là có nhiều DN “ma” đứng tên để làm thủ tục các lô hàng này. Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan TPHCM Lê Đình Lợi, việc thành lập DN hiện nay quá thông thoáng đã bị một số đối tượng lợi dụng. Có những đối tượng lợi dụng thành lập nhiều DN để thực hiện hành vi buôn lậu, gian lận thương mại. Quá trình thành lập DN cơ quan hải quan không nắm được, chỉ căn cứ thông tin trên tờ khai hải quan của DN để làm thủ tục thông quan hàng hóa. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan Hải quan mở rộng điều tra xác minh, phát hiện DN không hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh.

Ông Trần Việt Thắng, Đội trưởng Đội Kiểm soát Hải quan – Cục Hải quan TPHCM cho biết, qua quá trình xác minh các DN vi phạm, cơ quan phát hiện nhiều trường hợp chủ DN (người đại diện pháp luật) không phải là chủ đích thực,  không hề hay biết đến việc thành lập DN…; có những đối tượng thành lập nhiều DN, có cùng một địa chỉ để lấy pháp nhân các DN này thực hiện hành vi buôn lậu, gian lận thương mại.

“Khi tra cứu tên DN trên hệ thống thông tin người nộp thuế thì vẫn đang hoạt động, nhưng khi đến nơi thì không có địa chỉ đó hoặc DN không hoạt động trên địa bàn này,… Do đó, việc xác định chủ thể vi phạm là rất khó khăn khi DN cố tình né tránh cơ quan hải quan. Từ thực tế này, Cục Hải quan TPHCM đã nhiều lần kiến nghị cơ quan chức năng cần quản lý, theo dõi chặt chẽ hoạt động kinh doanh của DN cũng như cần xác minh các thông tin liên quan trước khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh” - Phó Cục trưởng Cục Hải quan TPHCM Phạm Quốc Hùng kiến nghị.

Phát biểu tại hội nghị, ông Đàm Thanh Thế, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 cho rằng, Cục Hải quan TPHCM đã chủ động có kế hoạch, giải pháp cụ thể và đã phát hiện trên 1.000 vụ vi phạm, trong đó số vụ khởi tố hình sự gấp đôi so với cả năm 2016. Tuy nhiên, các vụ việc bị phát hiện mới chỉ dừng lại ở việc bắt vụ, khởi tố, còn việc điều tra, bắt giữ các đối tượng cần đầu, ổ nhóm buôn lậu còn hạn chế.

Để đấu tranh triệt phá các đường dây ổ nhóm buôn lậu tận gốc, ông Đàm Thanh Thế cho rằng cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan với nhau, từ cơ quan phát hiện, đến cơ quan điều tra… Theo ông Thế, nếu không triệt phá được các đối tượng thành lập DN “ma”, thì phát hiện chỗ này, các đối tượng lại tìm thủ đoạn khác để lợi dụng, tiếp tục buôn lậu. Qua thực tế trên, Cục Hải quan TPHCM cần thống kê con số cụ thể, đồng thời đưa ra các vụ việc điển hình để có căn cứ làm việc, kiến nghị với cơ quan cấp phép có chấn chỉnh, bổ sung cho phù hợp. 

Tại buổi làm việc, lãnh đạo Cục Hải quan TPHCM đã đưa ra một số kiến nghị liên quan đến công tác quản lý hàng quá cảnh (tờ khai vận chuyển độc lập); quy định điều kiện thành lập DN, quản lý DN sau cấp phép…