Qua thảo luận, các đại biểu (ĐB) đánh giá cao các báo cáo của Chính phủ và cho rằng, năm 2016, Chính phủ, TAND tối cao, Viện KSND tối cao đã nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án, góp phần quan trọng giữ vững an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội. Tuy nhiên, ĐB vẫn còn nhiều băn khoăn trước tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp; hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, đấu tranh phòng chống tội phạm còn vẫn tồn tại nhiều hạn chế.

Đấu tranh phòng, chống tội phạm: Cần giải pháp thực chất, hiệu quả hơn

ĐB Nguyễn Thái Học (Phú Yên) nhận định tội phạm giảm nhưng vi phạm pháp luật lại tăng và xảy ra ở hầu hết các lĩnh vực. Trong khi đó, công tác xử lý vi phạm lại giảm. Tình hình này cho thấy sự thiếu phối hợp trong xử lý vi phạm hành chính, có thể để lọt tội phạm, hành chính hóa quan hệ hình sự, trong đó có tội tham nhũng. Công tác đấu tranh phòng chống tội phạm thiếu sự đồng bộ của các cấp, các ngành, trật tự an toàn chưa tốt. Công tác tự thanh tra, kiểm tra, phát hiện vi phạm pháp luật, phát hiện oan sai trong hoạt động của các cơ quan điều tra còn hạn chế. Còn theo ĐB Trần Hồng Hà (Vĩnh Phúc), thời gian qua diễn biến tội phạm vẫn phức tạp, tính chất, mức độ nguy hiểm ngày càng lớn, gây ra nhiều hậu quả xấu cho xã hội; xảy ra nhiều vụ trọng án, đặc biệt nghiêm trọng làm dư luận, nhân dân bất bình và hết sức lo lắng.

Phát biểu tại phiên thảo luận, nhiều ĐB bày tỏ lo lắng về vấn đề tội phạm ma túy, nhất là tình trạng sử dụng ma túy trong giới trẻ hiện nay. Các ĐB Mai Thị Phương Hoa (Nam Định), Âu Thị Mai (Tuyên Quang) cho rằng, cần tăng cường giáo dục lý tưởng chấp hành pháp luật đối với thanh thiếu niên. Các cơ quan chức năng cần làm tốt công tác phân tích, đánh giá, dự báo, thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, quản lý địa bàn, đối tượng, tập trung trấn áp tội phạm liên quan đến ma túy. Chính phủ và các bộ, ngành liên quan cần sớm rà soát hệ thống pháp luật, kèm theo cơ chế về phòng chống tội phạm, nhất là luật về xử lý hình sự, xử lý vi phạm hành chính, ma túy.

Các ĐB cho rằng, Quốc hội cần có báo cáo đánh giá sâu hơn về thực trạng tội phạm ma túy, đồng thời, có dự báo chính xác để đưa ra các giải pháp thực chất và hiệu quả hơn. Đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ, đầu tư thích đáng về nhân lực, vật lực và thực hiện xã hội hóa đối với công tác này.

Tham nhũng còn diễn biến nghiêm trọng

Một trong những vấn đề được nhiều ĐB quan tâm thảo luận tại phiên họp là công tác phòng, chống tham nhũng thời gian qua. Các ý kiến cho rằng công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiệu quả chưa cao; càng về sau, những vụ án tham nhũng được phát hiện có tính chất phức tạp và khối lượng tài sản tham nhũng càng lớnhơn. Tham nhũng xảy ra ở nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều lĩnh vực với mức độ phổ biến. Đa số người tham nhũng lại là cán bộ có chức, có quyền nên hành vi ngày càng tinh vi. Tình trạng nhũng nhiễu, vòi vĩnh của cơ quan công quyền đã được nhận diện nhưng chưa có biện pháp giải quyết dứt điểm.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho rằng, trong thực tiễn, công tác phòng, chống tham nhũng vẫn chưa đạt được mục tiêu “từng bước ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng”. Báo cáo của Chính phủ mặc dù đã nêu lên nhiều tồn tại, hạn chế trong công tác phòng, chống tham nhũng nhưng vẫn chưa chỉ rõ địa chỉ của tồn tại, hạn chế đó và trách nhiệm cá nhân của người có thẩm quyền; vẫn còn biểu hiện nể nang, ngại va chạm, đánh giá chung chung, không có tác dụng mạnh mẽ để chỉnh đốn, thay đổi. Quyết tâm chống tham nhũng chỉ nằm trên văn bản, còn hành động trên thực tế lại chưa tương xứng. Đáng lưu ý, có một số cán bộ còn bao che, tiếp tay, “bảo kê” cho vi phạm. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến hoạt động của bộ máy nhà nước trì trệ, tình hình tham nhũng còn diễn biến nghiêm trọng.

Quan tâm đến vấn đề tham nhũng, an toàn thực phẩm và ô nhiễm môi trường, ĐB Trương Trọng Nghĩa (TPHCM) băn khoăn, đây là những vấn đề nóng, nhưng các báo cáo lại không nêu một vụ cụ thể nào. ĐB đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các Ủy ban làm việc với Chính phủ để làm lại các báo cáo, trong đó làm rõ các nguyên nhân của những thực trạng về tham nhũng, an toàn thực phẩm và ô nhiễm môi trường.

Một trong những biểu hiện của tình trạng tham nhũng là nhiều dự án nghìn tỷ của doanh nghiệp nhà nước đang đắp chiếu, nhưng nguyên nhân được nêu ra chỉ là do trình độ quản lý yếu kém, mà chưa xác định rõ trách nhiệm cá nhân của người có thẩm quyền. Do vậy, nhiều ĐB đề nghị, cần làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, người đứng đầu, tránh tình trạng khi xảy ra sai phạm, không quy được trách nhiệm. Theo ĐB Nguyễn Thị Quyết Tâm (TPHCM), nguyên nhân của tình trạng tham nhũng chính là cơ chế “xin - cho”. Vì cơ chế này làm cho quản lý nhà nước thiếu minh bạch, thiếu công khai, là mảnh đất màu mỡ để trục lợi chính sách, làm khó người dân và doanh nghiệp.

Cùng quan điểm, ĐB Mai Sỹ Diến (Thanh Hóa) đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để tạo hành lang pháp lý, công khai, minh bạch trong việc loại bỏ cơ chế “xin - cho”, nhất là đối với những lĩnh vực quản lý tài sản, đầu tư xây dựng cơ bản, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, công tác tổ chức cán bộ… để khắc phục, ngăn chặn tham nhũng trong quá trình thực thi công vụ. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ việc kê khai tài sản, quy định rõ hơn đâu là tài sản thu nhập hợp pháp, tài sản bất hợp pháp, nhất là những tài sản liên quan đến người thân.

ĐB Nguyễn Tiến Sinh (Hòa Bình) đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Cán bộ công chức, Luật phòng, chống tham nhũng theo hướng không hạn chế quyền của công dân tự thu thập chứng cứ, tố giác tội phạm tham nhũng. Giải quyết án tham nhũng theo phương án truy xét qua lời khai, người làm chứng chứng minh hành vi đưa và nhận hối lộ. Có cơ chế để nhân dân đấu tranh, cũng như bảo vệ hữu hiệu người đấu tranh tham nhũng.