Ngày 17-10, Quốc hội nghe trình và thẩm tra 2 dự án: Luật Bưu chính (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường; sau đó thảo luận tại tổ về 2 dự luật này.

Phát biểu tại Tổ 2 (Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM) về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, qua 16 năm, bối cảnh thị trường bưu chính đã thay đổi căn bản. Sản lượng bưu chính gửi năm 2025 đạt khoảng 4,1 tỷ bưu gửi, tăng 12 lần so với năm 2010; doanh thu khoảng 87.000 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần. Số lượng doanh nghiệp trong lĩnh vực này cũng tăng từ 40 lên 760 doanh nghiệp và hơn 90% sản lượng gói, kiện hàng hóa gắn liền với thương mại điện tử.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) có bước đột phá lớn, đặc biệt là việc chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu. Cụ thể, dự thảo giảm từ 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục đăng ký điện tử. Đây là hướng đi đúng đắn, thể hiện tinh thần cải cách nhằm giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với nền kinh tế số.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc hậu kiểm chỉ đạt hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, hoặc tiêu chí phân loại mức độ rủi ro còn chung chung, việc hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc gây gánh nặng đột xuất cho doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội đoàn TPHCM. Ảnh QUANG PHÚC

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra làm rõ quy định về trách nhiệm chia sẻ dữ liệu tối thiểu (mã định danh bưu gửi, thông tin hành chính, sự cố...); đồng thời quy định về định danh, truy vết bưu gửi và quản lý theo rủi ro. Mỗi bưu gửi cần được gắn một mã định danh duy nhất ngay từ khâu tiếp nhận và duy trì suốt hành trình, kết hợp thu thập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro.

Chỉ ra một số quy định về bồi thường thiệt hại hiện còn chưa nhất quán, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần quy định khoảng thời gian hợp lý (24 tiếng hoặc 48 tiếng) để người nhận phản ánh đối với trường hợp hàng hóa hư hỏng bên trong không thể phát hiện ngay hoặc loại trừ giới hạn bồi thường trong trường hợp có lỗi cố ý.

ĐB Nguyễn Minh Đức (TPHCM) góp ý việc hoàn thiện quy định về vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính. Theo ông, thời gian qua, tội phạm thường lợi dụng kẽ hở trong kiểm soát bưu gửi để vận chuyển ma túy, hàng cấm. Do đó, sửa luật lần này phải hoàn thiện để hạn chế thấp nhất rủi ro này.

Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM thảo luận tại tổ, sáng 17-10. Ảnh: QUANG PHÚC

Theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, quy định như dự thảo sẽ buộc người gửi, doanh nghiệp bưu chính và cơ quan kiểm soát phải tự tra cứu hàng loạt luật chuyên ngành để xác định danh mục hàng cấm.

Tương tự, hàng hóa không đủ điều kiện xuất nhập khẩu hoặc vi phạm quy định của nước nhận, quy định hiện tại bắt buộc nhân viên bưu chính và người dân phải tự đối chiếu điều kiện xuất nhập khẩu cùng quy định của hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ. Điều này gây tốn thời gian và bất khả thi.

Do đó, đại biểu kiến nghị cần siết chặt quy định, xác định rõ nhóm vật phẩm, hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính phải đáp ứng các điều kiện về quản lý nhà nước, an ninh trật tự.

Đại biểu cũng đề xuất giao trách nhiệm cho Bộ Khoa học và Công nghệ (hoặc bộ quản lý chuyên ngành) ban hành danh mục hàng cấm gửi và hàng gửi có điều kiện qua mạng bưu chính; ban hành văn bản hướng dẫn, liệt kê danh mục hàng hóa theo các điều ước quốc tế song phương, đa phương và cam kết thương mại mà Việt Nam tham gia để người dân, doanh nghiệp thuận tiện tra cứu, áp dụng.

“Nếu không quy định rõ sẽ tạo sự lúng túng cho nhân viên bưu chính khi không có căn cứ rõ ràng để từ chối hoặc nhận bưu gửi nghi vấn, từ đó tạo kẽ hở cho đối tượng phạm pháp lợi dụng gửi hàng lậu, chất cấm”, đại biểu Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (TPHCM) trình bày ý kiến tại thảo luận tổ. Ảnh: QUANG PHÚC

Truy xuất dữ liệu đo lường theo thời gian thực để bảo vệ người tiêu dùng

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị bổ sung cơ chế cho phép người tiêu dùng được truy xuất dữ liệu đo lường theo thời gian thực, đặc biệt là đối với công tơ điện, công tơ nước, xăng dầu. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để người dân khiếu nại, yêu cầu bồi thường khi có vi phạm.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị bổ sung cơ chế bồi thường nhanh và tự động (như hoàn trả tiền thu thừa trong thời gian ngắn) khi phát hiện sai lệch về đo lường; đồng thời tăng cường chế tài xử lý nghiêm các hành vi gian lận có tổ chức, đặc biệt là hành vi can thiệp vào phần mềm của các phương tiện đo thông minh.