Di sản văn hóa quan trọng

Lễ hội Khai hạ - Cầu an diễn ra vào Mùng 7 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt. Các nghi thức tế, lễ được tổ chức theo nghi thức tế lễ cung đình triều Nguyễn. Lễ hội được chia thành nhiều phần khác nhau: Hạ nêu, khai hạ, khai bút và khai ấn.

Ngày 30 Tết, sau khi cúng thần (tức Tả quân Lê Văn Duyệt) tại sân lăng, Lễ dựng nêu diễn ra đánh dấu một năm kết thúc, đồng thời cũng báo hiệu xuân về Tết đến. Cây nêu là cây tre, được trồng ở khu di tích, dài 5-6m. Giỏ trầu cau, muối gạo và các câu chúc dựng lên vào ngày cuối cùng của một năm.

Lễ rước Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia cho quận Bình Thạnh vào Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt

Lễ dựng nêu được tổ chức long trọng, tiếng trống múa lân, múa rồng rộn ràng, tạo nên không khí lễ hội vui tươi… Trong đêm giao thừa, bà con khắp nơi đến thực hiện nghi thức xuất hành, thắp nhang thỉnh lộc, đông đúc từ đêm đến tận sáng. Những ngày Tết, Lăng Ông là nơi trưng bày nghệ thuật kết cây trái Nam bộ, đặc biệt, hình Long, Phụng tinh tế, độc đáo dâng lên Ông rất trang trọng, bày tỏ lòng thành ngưỡng mộ.

Đúng Mùng 7 tháng Giêng, Ban Quý tế, Ban Quản lý, chính quyền địa phương và bá tánh sắm sửa lễ vật để cúng trời đất, xin phép bắt đầu trở lại công việc hằng ngày, gọi là lễ khai hạ, khai sơn hay khai ấn - tức là ngày bắt đầu lên rừng, ra ruộng, đến công sở theo kế sinh nhai… Lễ này xuất phát từ lúc Ông còn tại vị - Mùng 6 duyệt binh, Mùng 7 Tả quân khai ấn, bắt đầu công việc của một năm mới.

Từ năm 2006, nhằm nhắc nhớ lại lịch sử, Ban Quý tế, Ban Quản lý Lăng và chính quyền địa phương đã tổ chức lại lễ khai bút đầu xuân và khai ấn, nghi thức này được diễn ra ngay sau tuần dâng hương, dâng rượu và đọc văn khấn nguyện. Theo tục lệ, khai bút là bước vào một năm mới, khi đặt bút viết những dòng chữ đầu tiên, thì người ta chọn những điều hay và tốt đẹp để viết ra, nhằm cầu mong cho cả một năm được tốt lành. Tại Lăng Ông, vị lãnh đạo chính quyền địa phương được bố trí để thực hiện nghi thức này.

Biểu diễn Hát Bội tại Lễ đón nhận Bằng di sản

Sau nghi thức khai bút là khai ấn, chiếc ấn của Tả quân với bốn chữ “Tả quân chi ấn” được khắc theo kiểu chữ triện. Tương tự như lễ trên, người được mời thực hiện nghi thức này thường là lãnh đạo chính quyền địa phương, Ban Tổ chức lễ chuẩn bị sẵn các bức thư pháp với chữ Phúc, Thọ, Đức… để người khai ấn đóng lên. Những bức thư pháp này sau khi đóng ấn sẽ được gởi tặng cho các cá nhân có nhiều đóng góp cho xã hội, cho địa phương và cho việc bảo tồn Lăng Tả quân.

Trong lễ Khai hạ - Cầu an thường kèm theo những chầu Hát Bội rất sống động, với các tuồng tích như: “Ngọc Quỳnh lâm tế”, “Thần Nữ dâng ngũ linh kỳ”, “San Hậu”,... Lý do là khi sinh thời, Tả quân Lê Văn Duyệt rất thích tuồng San Hậu. Ông cho rằng tuồng hát không chỉ mang giá trị văn hóa, mà còn lồng ghép mục đích giáo dục cho mọi tầng lớp nhân dân về ý thức đạo lý làm người, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của người dân Việt.

Điểm nhấn trong nhịp sống đô thị vốn quá đỗi bộn bề

Từ nhiều năm qua, lễ chánh đáng, khai hạ, khai ấn đầu năm thu hút hàng ngàn lượt người tham dự không chỉ tại TPHCM mà còn từ các tỉnh Nam bộ.

Lăng Ông hương khói quanh năm, đặc biệt lễ chánh đáng, khai ấn, cầu an là một điểm tâm linh gắn liền với lịch sử dân tộc Việt và lịch sử xây dựng vùng đất Nam bộ, một điểm nhấn trong nhịp sống đô thị vốn quá đỗi bộn bề. Cuộc đời và công lao của Tả quân Lê Văn Duyệt trong việc tạo dựng vùng đất Gia Định đô hội và hưng thịnh thuở xưa luôn được hậu thế ghi nhớ và trân trọng. Người dân đô thị lớp trẻ có thể không hiểu hết được câu chuyện đằng sau một vị danh tướng Tổng trấn tài ba, nhưng lại được nuôi dưỡng bởi mạch nguồn của không gian ấy, mỗi mùa xuân họ lại đến đây để được dự Lễ hội Khai hạ - Cầu an…

Sinh viên tham quan, tìm hiểu về Di tích Lăng Lê Văn Duyệt

Phát biểu tại lễ đón nhận bằng di sản vào ngày 25/8 vừa qua, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Phan Thị Thắng bày tỏ, trong suốt chặng đường lịch sử dựng nước và giữ nước, các thế hệ người Việt Nam chúng ta đã không ngừng xây dựng, bồi đắp, hun đúc nên một nền văn hóa giàu bản sắc dân tộc và đa dạng. Thành quả sáng tạo, giữ gìn, trao truyền của cha ông đã để lại cho chúng ta một kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đa dạng, phong phú. Có thể nói: Lễ hội Khai hạ - Cầu an là một di sản văn hóa quan trọng của vùng đất Gia Định - Sài Gòn xưa và TPHCM ngày nay. “Tôi yêu cầu Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, các cơ quan liên quan, Đảng bộ, Chính quyền quận Bình Thạnh với tất cả tình cảm và trách nhiệm hãy hợp tác chặt chẽ, bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội Khai hạ - Cầu an tại lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt để luôn có vị trí xứng đáng trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào miền Nam, của nhân dân TPHCM nói chung và quận Bình Thạnh nói riêng. Cần có nhiều hình thức thiết thực, sinh động để quảng bá di sản văn hóa phi vật thể, truyền thống lễ hội Khai hạ - Cầu an tại Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt của TPHCM đến cả nước và bạn bè quốc tế.” - đồng chí Phan Thị Thắng nhấn mạnh.

Di tích Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt có một vị trí đặc biệt trong tâm thức của người dân. Lễ hội Khai hạ - Cầu an có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nhằm cầu mong mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an. Một biểu tượng văn hóa đã, đang và sẽ mãi là biểu tượng tinh thần, là niềm tự hào, là ý chí, mạch ngầm văn hóa chảy mãi trong tâm thức của cư dân Sài Gòn - Gia Định xưa và TPHCM ngày nay.