Người tiêu dùng chưa yên tâm

Đứng trước sạp rau tại chợ An Nhơn (quận Gò Vấp), sau một hồi đắn đo, chị Hoàng Thu Giang mới chọn mua được ít rau để chuẩn bị bữa cơm trưa cho gia đình. Chị Giang cho biết, nghe các thông tin tiêu cực về thực phẩm trên mạng internet nên người dân rất lo lắng. Nào trái cây non được ngâm thuốc cho chín ép, rồi thịt heo có chất tạo nạc, rau phun thuốc kích thích quá nhiều… “Nhiều bữa tôi mua bó rau rất xanh tươi về chưa kịp ăn, ngày hôm sau đã bị thối nhũn. Không biết có phải do rau được bơm thuốc kích thích quá nhiều hay không? Rau, thịt, cá là những thứ phải ăn hàng ngày nhưng không biết nó có thật sự an toàn hay không? Mắt thường mình không thể biết được, trong khi bây giờ người dân như chúng tôi không biết đâu mà chọn. Tôi là người thường xuyên đi chợ nhưng cũng không thể phân biệt được giữa rau củ quả của Trung Quốc với rau củ quả của Đà Lạt. Lo lắng đấy nhưng mình cũng chẳng biết làm sao!” – chị Giang chia sẻ.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn TP, nhu cầu tiêu thụ rau của TP khoảng 1 triệu tấn/năm, thủy sản là 170 ngàn tấn/năm và riêng thịt là khoảng 1.000 – 1.200 tấn/ngày, trong đó 70% nhập từ nơi khác về TP. Dù chất lượng thực phẩm đã được kiểm soát ngay tại các chợ đầu mối nhưng rất khó kiểm soát tại các chợ bán lẻ do TP có đến 240 chợ truyền thống. Thêm vào đó, diện tích trồng rau trên địa bàn TP do người địa phương khác đến thuê đất để trồng không kiểm soát được quy trình trồng và thực phẩm bán tại các chợ tự phát không quản lý được chất lượng. Liên quan đến vấn đề kiểm tra, kiểm soát, khi được hỏi, đại diện Sở Công thương TP cũng thừa nhận, hiện nay mới chỉ kiểm soát được an toàn thực phẩm tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi.

Từ ghi nhận qua đợt giám sát về an toàn thực phẩm, Phó Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách, HĐND TP Trương Lê Mỹ Ngọc bày tỏ băn khoăn khi cho biết, hàng hóa nhập về các chợ đầu mối kiểm soát chủ yếu thông qua chứng từ, hóa đơn. Còn khi thực phẩm từ chợ đầu mối về chợ truyền thống bán lẻ thì không cơ quan chức năng nào quản lý được về chất lượng.

Một trong những nỗi lo lớn nhất về chất lượng thực phẩm hiện nay là các loại thức ăn đường phố. Trên địa bàn TP có tới hơn 1.900 cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, trong khi công tác quản lý loại hình kinh doanh này còn nhiều bất cập. Các cơ sở này chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ lẻ, kinh doanh cá thể, mang tính thủ công, truyền thống gia đình.  Chi cục phó Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm TPHCM Nguyễn Thị Huỳnh Mai cho biết, riêng năm 2015 và 2016, Chi cục đã kiểm tra hơn 30.000 lượt các cơ sở thức ăn đường phố và phát hiện 48,4% số cơ sở vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm.

Thực tế là số vụ ngộ độc thực phẩm tập thể trên địa bàn TP đã tăng trong hai năm qua mặc dù các cơ quan chức năng đã chú trọng kiểm soát các bếp ăn tập thể ở các khu công nghiệp, trường học. Thống kê của Sở Y tế cho thấy, năm 2016, trên địa bàn TP đã xảy ra 7 vụ ngộ độc thực phẩm với 539 người mắc, tăng 1 vụ và 271 người so với năm 2015.

Hàng hóa trong siêu thị có nguồn gốc rõ ràng được người tiêu dùng yên tâm khi lựa chọn mua sắm.

Số mẫu kiểm nghiệm còn ít

Một trong những biện pháp để quản lý được chất lượng thực phẩm là công tác giám sát, xét nghiệm thực phẩm ngay từ các nguồn cung cấp. Tuy nhiên, trên thực tế công tác này vẫn chưa được thực hiện một cách rộng khắp. Tại chợ đầu mối Nông sản Thủ Đức, trung bình mỗi ngày nhập hơn 3.000 tấn rau, củ, quả,… Tuy nhiên công tác xét nghiệm, giám sát thực phẩm vẫn còn hạn chế. Phó Giám đốc Công ty Quản lý và Kinh doanh chợ Nông sản Thủ Đức Nguyễn Nhu cho biết, số lượng lấy mẫu hàng hóa để kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật so với nguồn hàng nhập về chợ có quá ít. Đại diện của Sở Công thương cũng cho biết, trong hai năm 2015 và 2016, Sở chỉ lấy được  41 mẫu thực phẩm để giám sát và phát hiện 1 mẫu không đạt (vào năm 2015).

Số mẫu thực phẩm được xét nghiệm đã ít và việc lấy mẫu xét nghiệm như hiện nay vẫn chưa có tác dụng ngăn chặn thực phẩm không đảm bảo chất lượng lưu thông trên thị trường. Trao đổi với chúng tôi, Phó Trưởng Ban Quản lý An toàn thực phẩm TP Huỳnh Thị Kim Cúc cho biết, thời gian có kết quả xét nghiệm thực phẩm phải ít nhất 2 – 4 ngày. Trong khi đó theo quy định không được giữ lại lô hàng khi chưa có kết quả xét nghiệm. Điều này đồng nghĩa khi có kết quả thì thực phẩm đã “vào bụng” người tiêu dùng.

Cũng liên quan đến công tác giám sát thực phẩm, bà Huỳnh Thị Kim Cúc băn khoăn, hiện nay vẫn chưa có các quy định rõ ràng về danh mục các hóa chất, phụ gia không được dùng trong thực phẩm. Cụ thể, việc xác định hàm lượng urê trong cá chưa có quy định cụ thể, chưa kể là rất khó phân biệt giữa urê từ đạm vô cơ và urê do cá tự sinh trong quá trình phân hủy. Bên cạnh đó, xu hướng kinh doanh nông sản trên mạng internet đang phát triển nhưng pháp luật vẫn chưa có quy định để quản lý loại hình kinh doanh này, vì vậy không thể giám sát được chất lượng thực phẩm kinh doanh qua internet.

Tại Hội nghị đánh giá thực hiện chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm khu vực phía Nam do Quốc hội tổ chức, đại diện UBND TPHCM cũng nêu lên một trong những khó khăn hiện nay là điều kiện trang thiết bị kỹ thuật, cơ sở vật chất phục vụ phân tích xét nghiệm cho lực lượng thanh tra, kiểm tra tại hiện trường còn hạn chế, thiếu các bộ test (kiểm tra) nhanh thuốc bảo vệ thực vật trong rau củ quả, các bộ test phát hiện các chất cấm, kháng sinh trong thực phẩm,…

Trong khi người dân vẫn phải dùng các loại thực phẩm hàng ngày nhưng công tác quản lý lại đang bộc lộ nhiều bất cập. Điều này khiến cho người dân chưa thể tin tưởng, yên tâm với các nguồn thực phẩm. 

Bài 2: Những mô hình mới về quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm