Khiếu nại về lĩnh vực đất đai chiếm 60,4%

Báo cáo của Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Minh Khái cho biết, năm 2017, tình hình KNTC của công dân có giảm so với năm 2016, thể hiện trên các tiêu chí: số lượt công dân đến các cơ quan hành chính nhà nước để KNTC, kiến nghị, phản ánh giảm 8,5%; tổng số đơn KNTC giảm 8,9%; tổng số vụ việc KNTC thẩm quyền giải quyết của các cơ quan hành chính nhà nước giảm 14,8%. Tuy nhiên, số đoàn đông người tăng 10,2% so với năm 2016. Đáng chú ý, số đơn khiếu nại về lĩnh vực đất đai chiếm 60,4% trong tổng số đơn khiếu nại. Còn nội dung tố cáo trong lĩnh vực hành chính chiếm tỷ lệ 62,3% tổng số đơn tố cáo.

Chính phủ nhận định, tuy tình hình KNTC của công dân có giảm nhưng vẫn còn diễn biến phức tạp và gay gắt. Các vụ việc KNTC phức tạp, đông người chủ yếu thuộc lĩnh vực đất đai. Một số thế lực đã lợi dụng tình hình  KNTC để lôi kéo, kích động công dân tụ tập đông người hoặc có hành vi quá khích làm ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và tác động tiêu cực vào tâm lý của cán bộ, nhân dân.

Nêu nguyên nhân về tình hình KNTC, Chính phủ cho rằng, một số cơ chế, chính sách pháp luật chưa được hoàn thiện, hoặc thiếu đồng bộ, việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành chậm, còn nhiều quy định chưa phù hợp với thực tiễn nhưng chậm được bổ sung, sửa đổi. Trong đó, chính sách, pháp luật đất đai về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đã có nhiều thay đổi, tuy nhiên quá trình thực hiện vẫn phát sinh nhiều bất cập. Một số vụ việc khiếu nại về đất đai, nhà cửa do lịch sử để lại nay rất khó khăn để giải quyết dứt điểm. Cùng với đó, công tác chỉ đạo, điều hành và quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực ở một số địa phương còn nhiều tồn tại, yếu kém, nhất là trong công tác quản lý, sử dụng đất đai…

Chính phủ nhận định, trong thời gian tới, tình hình KNTC sẽ còn diễn biến phức tạp, xảy ra ở những địa phương có sai phạm, sơ hở, yếu kém trong quản lý nhà nước và không thực hiện tốt công tác tiếp công dân, giải quyết KNTC. 

Thẩm tra báo cáo này, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội nhất trí với xác định của Chính phủ về nguyên nhân chủ yếu làm phát sinh KNTC. Theo Ủy ban, công tác tiếp công dân có ý nghĩa rất quan trọng trong giải quyết KNTC. Làm tốt công tác này là một trong các giải pháp hữu hiệu góp phần giải quyết các bức xúc, tâm tư của người dân ngay từ cơ sở, khắc phục tình trạng KNTC vượt cấp, kéo dài. Do đó, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước cần tích cực chỉ đạo việc triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật Tiếp công dân, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong công tác tiếp công dân, gắn với việc giải quyết KNTC từ cơ sở.

Thực hiện nghiêm quy định tiếp dân, đối thoại với dân

Thảo luận về vấn đề này, các ĐBQH đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, của các cơ quan chức năng trong việc giải quyết KNTC của dân. Tuy nhiên, các ĐB bày tỏ lo lắng khi số vụ KNTC giảm nhưng tính chất phức tạp lại tăng lên (thể hiện qua số vụ KNTC đông người gia tăng, có nhiều vụ gây mất trật tự an toàn xã hội). Chính phủ cần phân tích rõ để có giải pháp phù hợp.

ĐB Đỗ Thị Lan (Quảng Ninh)

ĐB Đỗ Thị Lan (Quảng Ninh) cho rằng, năm 2017 tổng số đơn của công dân gửi đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết vẫn tăng 15% so với năm 2016, trong đó chủ yếu là đơn về đất đai. “Từ thực tế của địa phương, tôi cho rằng đơn thư KNTC về đất đai chủ yếu là do công tác lập quy hoạch dự án còn nhiều hạn chế. Quá trình lập quy hoạch chưa công khai, lấy ý kiến của dân, khiến nảy sinh các vướng mắc. Nhiều dự án treo khiến nhiều hộ dân không được đền bù, không được sửa chữa, xây nhà cửa… dẫn đến bức xúc lớn. Vì vậy, công tác quy hoạch các dự án, kể cả hạ tầng và dự  án kinh tế đều phải công khai, kiên quyết thu hồi các dự án treo”, ĐB Đỗ Thị Lan phát biểu.

ĐB Âu Thị Mai (Tuyên Quang) cho rằng, một trong nguyên nhân khiến KNTC kéo dài là do thái độ đùn đẩy, né tránh trả lời dân của cán bộ, chính quyền địa phương. Vì không được trả lời thỏa đáng nên dân khiếu kiện lên trên, gây mất thời gian, lãng phí nguồn lực của Nhà nước cũng như của nhân dân. “Đơn cử đền bù tái định cư gây KNTC nhiều vì chính sách tái định cư hiện nay mới chỉ là đền bù về đất, chỗ ở, còn những chính sách tạo điều kiện ổn định cuộc sống của dân sau tái định cư chưa thỏa đáng, khiến dân bức xúc, tạo cơ hội cho các thế lực xấu lợi dụng”, ĐB Âu Thị Mai chỉ rõ. Theo ĐB, nếu công tác tiếp dân, giải quyết KNTC được làm tốt ngay từ cấp dưới thì sẽ hạn chế vượt cấp. Do đó, cần coi công tác tiếp dân, giải quyết KNTC là một trong những nhiệm vụ quan trọng của người đứng đầu các cấp.

ĐB Dương Minh Tuấn (Bà Rịa-Vũng Tàu) kiến nghị, với những vụ KNTC còn tồn đọng thì Thanh tra Chính phủ cần tập trung ưu tiên giải quyết. “Tâm lý chung của người đi KNTC là được gặp người có thẩm quyền cao nhất về giải quyết KNTC, vì vậy cần tiếp tục duy trì việc đối thoại, giải quyết KNTC của người đứng đầu để tăng hiệu quả. Bên cạnh chỉ tiêu giải quyết KNTC, cần có chỉ tiêu giải quyết KNTC đúng thời hạn quy định”, ĐB Dương Minh Tuấn kiến nghị.

ĐB Ngọ Duy Hiểu (Hà Nội)

ĐB Ngọ Duy Hiểu (Hà Nội) cũng tán đồng cho rằng, nếu cán bộ sát dân, đối thoại cùng dân ngay khi vụ việc còn manh nha thì sẽ không để phát sinh các vụ việc KNTC, nhất là KNTC vượt cấp. Nhưng thực tế thì không phải cán bộ nào cũng làm tốt việc này. Đối thoại không chỉ góp phần ổn định trật tự an toàn xã hội trên địa bàn mà còn giúp cho phát triển kinh tế - xã hội. “Cán bộ mà tâm không sạch thì sẽ không dám đối thoại với dân. Đối thoại không mất nhiều thời gian, không mất tiền bạc nhưng làm cho dân yên. Vì không đối thoại nên nhiều vụ việc nhỏ thành to, thành bức xúc”, ĐB Ngọ Duy Hiểu nêu quan điểm và đề nghị thực hiện nghiêm quy định tiếp dân, đối thoại với dân để yên dân, để không làm phức tạp tình hình, dẫn đến KNTC phức tạp.