Chuyển từ đấu tranh sang kiến tạo - yêu cầu cấp thiết của thời đại

Chuyển từ đấu tranh sang kiến tạo là yêu cầu có tính bước ngoặt trong tư duy về cuộc chiến tư tưởng trên không gian mạng, là một sự chuyển đổi không chỉ về chiến thuật mà còn về tầm nhìn chiến lược. Nếu đấu tranh chủ yếu mang tính phản ứng, phát hiện, phản bác, ngăn chặn cái sai thì kiến tạo mang tính chủ động và mang ý nghĩa lâu dài: Xây dựng, bồi đắp và lan tỏa những giá trị đúng đắn, tốt đẹp, tạo ra một môi trường tư tưởng lành mạnh từ bên trong.

Về bản chất, kiến tạo xuất phát từ một nhận thức quan trọng: Trong cuộc chiến tư tưởng, chiến thắng thực sự không đến từ việc dập tắt mọi luận điệu sai trái, mà đến từ việc xây dựng được niềm tin vững chắc, lý tưởng trong sáng, bản lĩnh chính trị kiên định trong lòng mỗi cán bộ, chiến sĩ. Một người có niềm tin, có bản lĩnh thực sự sẽ không bị lung lay bởi bất kỳ luận điệu sai trái nào.

Kiến tạo môi trường tư tưởng lành mạnh trên không gian mạng đòi hỏi trước hết là chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, đa dạng và hấp dẫn. Khoảng trống thông tin là mảnh đất màu mỡ nhất cho thông tin sai trái, khi người dùng không được cung cấp thông tin chính thống về một sự kiện, họ sẽ tìm kiếm từ những nguồn khác và không phải lúc nào những nguồn đó cũng đáng tin cậy. Vì vậy, tốc độ và chất lượng của thông tin chính thống là yếu tố then chốt.

Kiến tạo cũng có nghĩa là đổi mới cách thức truyền đạt những giá trị, những bài học lịch sử, những luận điểm lý luận. Không phải bằng cách đơn giản hóa hay làm mất đi chiều sâu, mà bằng cách tìm ra ngôn ngữ, hình thức phù hợp với từng đối tượng, từng môi trường.

Cuối cùng, kiến tạo đòi hỏi mỗi cán bộ, chiến sĩ phải thực sự là hạt nhân tư tưởng trong đơn vị mình, không chỉ là người tiếp thu thụ động các nội dung tuyên truyền chính thống mà là người chủ động sáng tạo, lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong phạm vi ảnh hưởng của mình.

Đồng bộ nhiều giải pháp để kiến tạo hệ sinh thái thông tin tốt

Một là, nâng cao nhận thức và hoàn thiện cơ chế lãnh đạo. Trước hết và quan trọng nhất là phải nâng cao nhận thức toàn diện và đồng đều về tầm quan trọng của mặt trận tư tưởng trên không gian mạng, từ cấp ủy, chỉ huy cao nhất đến từng cán bộ, chiến sĩ. Việc quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng phải thực sự thấm vào nhận thức, chuyển hóa thành hành động cụ thể, thường xuyên.

Cần hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo đối với công tác này theo hướng tập trung, thống nhất nhưng linh hoạt trong triển khai. Trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chỉ huy đơn vị đối với công tác bảo vệ tư tưởng trên không gian mạng cần được xác định rõ ràng và có cơ chế kiểm tra, đánh giá thực chất.

Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các lực lượng liên quan: Cơ quan chính trị, an ninh mạng, tuyên giáo, báo chí Quân đội, sao cho có sự chia sẻ thông tin kịp thời, phân công trách nhiệm rõ ràng và hành động phối hợp đồng bộ khi xảy ra tình huống cần ứng phó.

Hai là, đổi mới giáo dục chính trị, tư tưởng. Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị là giải pháp căn bản, lâu dài. Nội dung giáo dục cần được cập nhật thường xuyên, gắn sát với thực tiễn của cuộc chiến tư tưởng trên không gian mạng; không chỉ giới thiệu lý luận trừu tượng mà phải phân tích những tình huống, vụ việc cụ thể, những thủ đoạn tấn công thực tế mà cán bộ, chiến sĩ có thể gặp phải hàng ngày.

Phương pháp giáo dục cần thoát ra khỏi mô hình thầy đọc - trò chép một chiều. Cần tăng cường những hình thức giáo dục tương tác, thực hành, như: Thảo luận tình huống, thực hành nhận diện thông tin sai trái, rèn luyện kỹ năng phản bác, diễn tập ứng phó với các tình huống thực tế trên mạng xã hội.

Cần chuyển đổi tư duy “đưa tin” sang “làm nội dung”; thông tin chính thống cần chuyển hóa thành nhiều định dạng, không chỉ văn bản, sách giáo khoa mà còn video ngắn, infographic, podcast,… với ngôn ngữ đời sống, giản dị mà sâu sắc. Khi nội dung tích cực trở nên hấp dẫn, sẽ được chia sẻ, bình luận, tạo thành dòng chảy thông tin chủ đạo, lấn át các luồng thông tin sai trái.

Ba là, rèn luyện bản lĩnh và miễn dịch tư tưởng. Miễn dịch tư tưởng, thể hiện ở khả năng nhận diện và ứng phó hiệu quả với thông tin sai trái trước khi bị ảnh hưởng, là năng lực cần được rèn luyện có hệ thống.

Cụ thể, cần rèn luyện cho cán bộ, chiến sĩ thói quen dừng lại và kiểm chứng trước khi chia sẻ hoặc bình luận về bất kỳ thông tin nào. Đây là thói quen đơn giản nhưng có sức mạnh lớn: Đặt câu hỏi về nguồn gốc thông tin, tìm kiếm xác nhận từ nhiều nguồn độc lập, cảnh giác với những thông tin kích động cảm xúc mạnh. Kỹ năng này có thể được dạy và học, được rèn luyện qua thực hành.

Song song với đó, cần xây dựng và củng cố bản lĩnh chính trị, nền tảng tư tưởng vững chắc về lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, không phải bằng cách học thuộc lòng mà bằng cách thực sự hiểu sâu, hiểu đúng và biết áp dụng vào thực tiễn.

Bốn là, tăng cường kỷ luật và quản lý sử dụng mạng xã hội. Kỷ luật sử dụng mạng xã hội trong Quân đội cần được siết chặt và thực thi nghiêm minh. Các quy định về những điều cán bộ, chiến sĩ không được làm trên mạng xã hội cần được phổ biến rõ ràng, đầy đủ đến từng người nhằm không để xảy ra tình trạng vi phạm do không biết.

Cần xây dựng cơ chế giám sát và kiểm tra việc thực hiện quy định sử dụng mạng xã hội một cách thực chất, không hình thức. Điều này không có nghĩa là kiểm soát toàn bộ hoạt động mạng xã hội của từng người, điều vừa bất khả thi vừa không cần thiết, mà là xây dựng cơ chế cảnh báo và phản ứng nhanh khi phát hiện những biểu hiện vi phạm đáng lo ngại.

Quan trọng không kém là xây dựng văn hóa sử dụng mạng xã hội tích cực trong đơn vị. Thay vì chỉ nhấn mạnh những điều không được làm, cần tích cực hướng dẫn và khuyến khích những hành vi sử dụng mạng xã hội mang tính xây dựng, tích cực, chia sẻ những câu chuyện tốt đẹp từ đời sống quân ngũ, lan tỏa những giá trị tốt, đẹp của Bộ đội Cụ Hồ.

Chiến sĩ Trung đoàn 141 (Sư đoàn 312, Quân đoàn 12) đọc sách báo tại Phòng Hồ Chí Minh. Ảnh: Phạm Điệp

Năm là, ứng dụng công nghệ trong bảo vệ tư tưởng. Quân đội cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác bảo vệ tư tưởng trên không gian mạng, sử dụng chính những công cụ mà địch đang dùng. Cụ thể, cần đầu tư phát triển và ứng dụng các công cụ AI để giám sát, phát hiện và phân loại thông tin sai trái theo thời gian thực; các hệ thống cảnh báo sớm khi xuất hiện những chiến dịch tấn công tư tưởng có tổ chức; các nền tảng cung cấp nội dung chính thống hiệu quả, tiếp cận rộng rãi cán bộ, chiến sĩ.

Xây dựng năng lực sản xuất nội dung số chính thống chất lượng cao và đa dạng hình thức: Từ video ngắn trên các nền tảng mạng xã hội, podcast, infographic đến các ứng dụng tương tác cũng như mọi hình thức mà chiến sĩ trẻ đang sử dụng trong đời sống thường nhật. Nguyên tắc là gặp người dùng ở nơi họ đang có mặt, không đòi hỏi họ phải đến những nền tảng truyền thông truyền thống mà họ ít sử dụng.

Đồng thời, cần đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực vận dụng công nghệ số trong công tác tư tưởng, không chỉ biết dùng máy tính, mạng Internet mà thực sự hiểu về truyền thông số, về cách thức lan truyền thông tin trên mạng xã hội, về cách tạo ra những nội dung thu hút và có sức lan tỏa.

Sáu là, phát huy vai trò của tổ chức và sức mạnh tập thể trong việc xây dựng và duy trì môi trường văn hóa số lành mạnh. Đây không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chính trị hay lực lượng chuyên trách mà là trách nhiệm của mỗi tổ chức, mỗi tập thể, mỗi cá nhân.

Cần phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cán bộ chủ trì các cấp. Trong thời đại mạng xã hội, hành vi của người lãnh đạo trên không gian mạng được quan sát, học tập và đánh giá bởi cả đơn vị. Một người chỉ huy sử dụng mạng xã hội chuẩn mực, bản lĩnh, tích cực có sức ảnh hưởng giáo dục lớn hơn nhiều so với hàng chục buổi học chính trị thuần túy.

Cuộc chiến trên mặt trận không gian mạng không có tiếng súng, không có ranh giới địa lý, nhưng hậu quả của nó, nếu thất bại, hoàn toàn sánh ngang với bất kỳ thất bại quân sự nào. Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng là nhiệm vụ của mọi cán bộ, chiến sĩ. Đó là bổn phận tự nhiên, xuất phát từ lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với sự nghiệp của nhân dân, bổn phận của những người đã tuyên thệ mặc áo lính, mang trên vai vinh dự và trách nhiệm bảo vệ đất nước.

Để giành thắng lợi trên mặt trận này, phải kết hợp chặt chẽ giữa chống và xây, nhưng lấy xây làm cơ bản, lâu dài. Phản bác cái sai là cần thiết và không thể thiếu; nhưng bền vững nhất là chủ động xây dựng, bồi đắp và lan tỏa những giá trị đúng đắn, tốt đẹp đến mọi ngõ ngách của không gian mạng. Một môi trường tư tưởng lành mạnh, được xây dựng từ bên trong bởi chính những con người có lý tưởng trong sáng và bản lĩnh vững vàng, là thứ bảo vệ tốt nhất và bền vững nhất trước mọi loại tấn công tư tưởng.

Giữ vững trận địa tư tưởng là giữ vững bản chất cách mạng, giữ vững truyền thống anh hùng, phẩm chất cao quý Bộ đội Cụ Hồ và sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam, một đội quân từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà phục vụ, chiến đấu dưới ngọn cờ của Đảng, của Bác Hồ kính yêu. Trên không gian mạng cũng như trên mọi mặt trận khác, bản chất và truyền thống vẻ vang đó không bao giờ thay đổi.