Thứ Ba, ngày 26 tháng 1 năm 2021

NSND Đinh Bằng Phi: Người thầy giáo - nghệ sĩ tài hoa!

NSND Đinh Bằng Phi hóa trang cho một vai diễn.

(Thanhuytphcm.vn) - Sau NSND Năm Đồ và NSND Thành Tôn, Đinh Bằng Phi là cái tên thứ ba trong làng hát bội TPHCM được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ sĩ Nhân dân”. Nhắc đến ông nghĩa là nhắc đến “pho từ điển sống” của nghệ thuật hát bội với nhiều vai trò: tác giả, đạo diễn, diễn viên, cố vấn nghệ thuật, nhà nghiên cứu, nhà diễn thuyết… Và ít ai biết rằng Đinh Bằng Phi vốn là “người ngoại đạo”, là một nhà giáo trước khi gắn bó với nghệ thuật hát bội.

Một đời theo hát bội

NSND Đinh Bằng Phi mê hát bội từ nhỏ nhờ những buổi mải mê xem hát chầu chốn sân đình. Ông cũng mê đọc truyện Tàu và lấy chất liệu tập tành viết kịch bản hát bội từ sớm. Xuất thân trong một gia đình trí thức khá giả, Đinh Bằng Phi tốt nghiệp Trường Sư phạm Quốc gia Sài Gòn (năm 1959) và giảng dạy các môn xã hội. Sẵn máu đam mê hát bội, ông nghiên cứu tìm hiểu sâu về hát bội và thường xuyên dựng các trích đoạn hát bội tuồng lịch sử, dã sử cho học sinh và giáo sinh sư phạm. Nhờ am tường Hán học, cổ văn và biết nhiều điển tích, ông được mời giảng dạy về văn chương hát bội tại Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn, được bầu làm thư ký Hội khuyến lệ cổ ca Sài Gòn (1969 - 1975). Năm 1971, ông lập Ban Hát bội Đinh Bằng Phi quy tụ nhiều nghệ sĩ trẻ có tiềm năng, như: Kim Thanh, Ngọc Khanh, Ngọc Dung, Xuân Quan... đi diễn khắp các tỉnh thành và biểu diễn trên truyền hình.

Có một điều thú vị là vì quá đam mê nên khi đã thành danh ở lĩnh vực sáng tác và tổ chức biểu diễn, Đinh Bằng Phi lại chuyển qua học làm diễn viên, nỗ lực hết sức để có thể đứng trên sân khấu biểu diễn. Dấn thân theo nghiệp hát bội, ông gặp rào cản rất lớn từ gia đình. Dù gia đình thiếu cảm thông, cấm đoán và cả… từ mặt nhưng Đinh Bằng Phi lại nhận được sự an ủi lớn từ giới làm nghề và những người học trò bởi vốn kiến thức uyên thâm, niềm đam mê vô bờ bến với nghệ thuật hát bội và những cống hiến to lớn cho sự phát triển của hát bội miền Nam.

Trong sự nghiệp sáng tác của mình, NSND Đinh Bằng Phi đã để lại khoảng 40 kịch bản sáng tác và chuyển thể, đến nay, khán giả vẫn nhắc nhiều đến các vở: Thần Nữ dâng Ngũ linh kỳ, Xử án Bàng Quý Phi, Ngọc Kỳ Lân xuất thế, Cánh tay Vương Tá, Nguyễn Trãi nhập Đông Quan, Trần Bình Trọng tuẫn tiết, Bông hồng núi Nưa (viết chung với tác giả Trương Huyền), Dũng khí Đặng Đại Độ (viết chung với nhà văn Ngọc Linh), Người cáo (viết chung với tác giả Lê Duy Hạnh)… Đồng thời cũng để lại dấu ấn qua các vai diễn, như: Tử Trình (San Hậu), Tư Đồ (Phụng Nghi Đình), Triệu Khuông Dẫn (Trảm Trịnh Ân), Trần Nhân Tông (Sát Thát)...

Sau năm 1975, NSND Đinh Bằng Phi gắn bó với Đoàn Hát bội TPHCM (nay là Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TPHCM). Sau khi về hưu năm 1980, NSND Đinh Bằng Phi vẫn miệt mài nghiên cứu và đúc kết thành công trình “Nhìn về sân khấu hát bội Nam bộ” đặt nền móng cho việc nghiên cứu về lịch sử hát bội miền Nam sau này. Ông cũng là gương mặt quen thuộc tại các cuộc hội thảo, tọa đàm chuyên đề về nghệ thuật hát bội, là cố vấn nghệ thuật, dàn dựng nhiều chương trình và đi khắp nơi diễn thuyết, nói chuyện về hát bội với mọi ngành, mọi giới.

Đã tuổi cao sức yếu, mang nhiều bệnh, NSND Đinh Bằng Phi vẫn luôn đau đáu với nghệ thuật hát bội. Đã tuổi cao sức yếu, mang nhiều bệnh, NSND Đinh Bằng Phi vẫn luôn đau đáu với nghệ thuật hát bội.

Cốt cách một nhà sư phạm

Chia sẻ về NSND Đinh Bằng Phi, NSƯT Ngọc Khanh phải thốt lên: “chưa thấy ai mê hát bội như thầy!”. Được chính NSND Đinh Bằng Phi thuyết phục mẹ là nghệ sĩ hát bội tài danh Ba Út cho theo nghề, NSƯT Ngọc Khanh luôn ghi ân trân trọng người thầy lớn của mình. “Tôi nhớ mãi những chuyến thầy dẫn đoàn học trò đi biểu diễn ở các tỉnh Cần Thơ, Bến Tre, Vĩnh Long… Rồi giữa thời bom đạn ì đùng thầy trò vẫn miệt mài ghi chép, thu âm những bản hát Nam hát Khách làm tài liệu lưu trữ cho nghề. Thầy Đinh Bằng Phi có đóng góp rất lớn cho hát bội miền Nam khi từ trước năm 1975 đã nỗ lực đưa hát bội đến biểu diễn ở trường học, lan tỏa nghệ thuật hát bội bằng việc thuyết minh, phân tích, giảng dạy về cái đẹp của hát bội. Thầy cũng mời rất nhiều nghệ sĩ nổi tiếng ở bên ngoài về trường dạy truyền nghề…”, NSƯT Ngọc Khanh cho biết. Sau này, đến giữa thập niên 90 thế kỷ trước, khi sân khấu hát bội sa sút nghiêm trọng, một lần nữa, NSND Đinh Bằng Phi đã tìm mọi cách đưa hát bội đến công chúng trẻ qua các chương trình sân khấu học đường, các buổi biểu diễn trích đoạn, thuyết trình miễn phí về đặc trưng nghệ thuật hát bội.

Từng hợp tác dựng nhiều kịch bản của NSND Đinh Bằng Phi, NSƯT Ca Lê Hồng ấn tượng với phong thái điềm tĩnh, khiêm tốn của một nhà sư phạm vẫn luôn được NSND Đinh Bằng Phi lưu giữ. Đồng thời đánh giá cao nỗ lực của ông trong việc chỉnh lý các kịch bản cổ điển với nhiều Hán văn sang ngôn ngữ thuần Việt đã góp phần đưa hát bội gần gũi hơn với khán giả hôm nay.

NSND Đinh Bằng Phi bên các đồng nghiệp và học trò của mình. NSND Đinh Bằng Phi bên các đồng nghiệp và học trò của mình.

NSƯT Hữu Danh, được xem là “người kế thừa” NSND Đinh Bằng Phi ở vai trò tác giả, cho biết nhờ vinh dự được thầy đọc cho nghe kịch bản mỗi khi sáng tác xong, lắng nghe những chia sẻ cảm xúc của thầy mà cảm nhận được vẻ đẹp của lời văn tự sự, sự lãng mạn trong tác phẩm mà tập tành viết và trở thành tác giả viết tuồng hôm nay. Anh được thầy khơi gợi nhiều sự hứng thú với vai trò một tác giả lẫn một nhà nghiên cứu, diễn thuyết về nghệ thuật hát bội với mong muốn giữ gìn loại hình nghệ thuật dân tộc đặc sắc đang có nguy cơ mai một này.

NSƯT Linh Hiền cũng khẳng định những gì được NSND Đinh Bằng Phi và các thế hệ đi trước trao truyền sẽ được bản thân và các đồng sự là những học trò của thầy tiếp tục giữ gìn và truyền thừa lại cho thế hệ trẻ để nghệ thuật hát bội vẫn tiếp tục đồng hành cùng dân tộc trong thời đại mới.

Nhân chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, ngày 18/11, Ban Lý luận Phê bình - CLB Phóng Viên Sân khấu (Hội Sân khấu TPHCM) tổ chức triển lãm ảnh và tọa đàm chuyên đề “NSND Đinh Bằng Phi - Một đời theo hát bội”. Triển lãm trưng bày hơn 100 tấm ảnh ghi lại quá trình hoạt động từ một nhà giáo đến một tác giả, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ hát bội trong 65 năm qua của NSND Đinh Bằng Phi. Đông đảo các văn nghệ sĩ nổi tiếng như: NSND Kim Cương, NSND Trần Ngọc Giàu (Chủ tịch Hội Sân khấu TPHCM), NSƯT Ca Lê Hồng, NSƯT Ngọc Khanh, NSƯT Hữu Danh, NSƯT Linh Hiền… và các thế hệ học trò đã đến dự triển lãm và chia sẻ nhiều cảm xúc, kỷ niệm về nhà giáo - NSND Đinh Bằng Phi.

Hai năm nay, NSND Đinh Bằng Phi lâm trọng bệnh nhưng vẫn luôn đau đáu với nghệ thuật hát bội. Nguyện vọng cuối đời của ông là xây dựng một phòng trưng bày những hình ảnh, tư liệu mà ông đã sưu tầm, lưu giữ suốt cả cuộc đời cống hiến cho nghệ thuật hát bội, trong đó có rất nhiều băng hình quý ghi lại những lớp diễn của các bậc nghệ nhân lão thành nay đã ra người thiên cổ. Sau khi triển lãm kết thúc (tháng 1/2021), toàn bộ hình ảnh sẽ được Ban Lý luận phê bình - CLB Phóng viên sân khấu trao tặng gia đình NSND Đinh Bằng Phi để đưa vào Không gian triển lãm cá nhân của ông tại nhà riêng.

Ngọc Tuyết


Ý kiến bạn đọc

refresh
 

Tổng lượt bình luận

Tin khác

Thông báo