Đại hội XII xác định: “Trong những năm tới, yêu cầu, nhiệm vụ nặng nề của thời kỳ phát triển mới đòi hỏi phải đẩy mạnh hơn nữa công tác xây dựng Đảng, trọng tâm là kiên quyết, kiên trì tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa Xl”(1). Điều đó, thể hiện rõ quyết tâm chính trị của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị đối với nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng, vừa trọng tâm, căn bản, vừa là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài của công tác xây dựng Đảng.

Quyết tâm đó, không chỉ thể hiện ở tầm mức câu chữ chiếm dung lượng vượt trội (trên 22%) trong Báo cáo chính trị, mà còn là thành tố quan trọng đầu tiên trong chủ đề Đại hội, được thể hiện rõ ở 2 trong 6 nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ, đó là: 1) Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ cấp chiến lược, đủ năng lực, phẩm chất và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. 2) Xây dựng tổ chức bộ máy của toàn hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu. Hai nhiệm vụ trọng tâm đó đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII cụ thể hoá thành 3 đề án quan trọng trong Chương trình làm việc toàn khóa của Trung ương. Nhiệm vụ trọng tâm số 1 đã được Hội nghị Trung ương 4 khóa XII (họp tháng 10-2016) thảo luận và ban hành Nghị quyết chuyên đề: Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng, những biểu hiện “tự diễn biến", “tự chuyển hóa" trong nội bộ. Điều đó, khẳng định rõ hơn vai trò, vị trí và tầm quan trọng “then chốt” của công tác xây dựng Đảng; đồng thời, thể hiện rõ ý chí quyết tâm chính trị của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị đối với nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay.

Là một trong 6 nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ Đại hội XII của Đảng, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII (dưới đây gọi chung là Nghị quyết), nhằm cụ thể hóa thực hiện 10 nhiệm vụ, giải pháp lớn về xây dựng Đảng được Đại hội XII đề ra. Với tiêu đề nêu trên, Nghị quyết lần này tiếp tục thể hiện một cách nghiêm túc, sáng tạo chủ trương của Đảng, phản ánh rõ thực trạng tình hình chính trị, tư tưởng trong Đảng và tính cấp bách trong công tác xây dụng Đảng mà cán bộ, đảng viên và nhân dân mong đợi.

2. Nội dung của Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII là kết nối những vấn đề, những việc được nhân dân kỳ vọng trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI chưa được thực hiện hoặc thực hiện chưa “đến nơi”, với những vấn đề mới diễn biến, nảy sinh, như tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa được đẩy lùi, có mặt, có bộ phận diễn biến tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, những biểu hiện “tự diễn biến”, "tự chuyển hóa” trong nội bộ; tình hình mâu thuẫn, mất đoàn kết không chỉ ở cấp cơ sở mà ở cả một số cơ quan Trung ương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty ngày càng phức tạp..., đang là những bức xúc lớn trong nhân dân, là những vấn đề cấp bách cần được tiếp tục triển khai thực hiện.

Với nội hàm rộng hơn so với Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, Nghị quyết của Trung ương lần này đề cập đến những vấn đề cơ bản, chiến lược, lâu dài; đồng thời tập trung giải quyết những vấn đề cụ thể, trọng tâm, cấp bách trước mắt của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Trên tinh thần đánh giá khách quan, khoa học những hạn chế, khuyết điểm trong việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI và thực tiễn hiện nay, Trung ương đã thẳng thắn chỉ ra một cách có hệ thống những biểu hiện của sự suy thoái về tư tưởng chính trị và đạo đức, lối sống, "tự diễn biến”, “tự chuyển hoả” trong nội bộ(2). Trong đó, Trung ương xác định “nguy hiểm nhất là sự phai nhạt lý tưởng cách mạng, không kiên định con đường xã hội chủ nghĩa, mơ hồ, dao động, thiếu niềm tin; nói trái, làm trái quan điểm, đường lối của Đảng; thậm chí sa sút ý chí chiến đấu, thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh, phụ họa theo những nhận thức, quan điểm sai trái, lệch lạc; không còn ý thức hết lòng vì nước, vì dân, không làm tròn bổn phận, chức trách được giao; không thực hiện đúng các nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng. Sự suy thoái về đạo đức, lối sống thể hiện ở chỗ: sống ích kỷ, thực dụng, cơ hội, vụ lợi, hám danh, tham nhũng, ham quyền lực; bè phái cục bộ, mất đoàn kết; quan liêu, xa dân, vô cảm trước khó khăn, bức xúc của dân”(3). Nguyên nhân được chỉ ra có cả chủ quan và khách quan, nhưng Trung ương nhấn mạnh: “Nguyên nhân sâu xa, chủ yếu của tình trạng suy thoái ở một bộ phận cán bộ, đảng viên trước hết là do bản thân những cán bộ, đảng viên đó thiếu tu dưỡng, rèn luyện; lập trường tư tưởng không vững vàng, hoang mang, dao động trước những tác động từ bên ngoài; sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, hẹp hòi, bị cám dỗ bởi các lợi ích vật chất, không làm tròn trách nhiệm, bổn phận của mình trước Đảng, trước dân”(4).

Để thực hiện có hiệu quả công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng, Nghị quyết thể hiện rõ 4 nhóm nhiệm vụ, giải pháp: về công tác chính trị tư tưởng, tự phê bình và phê bình; về cơ chế, chính sách; về kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng; về phát huy vai trò của nhân dân và Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội. Mỗi nhóm nhiệm vụ, giải pháp đều có những điểm nhấn quan trọng, mang tính cấp bách trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, thể hiện rõ quyết tâm chính trị của Đảng, là đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Trong đó, có những nội dung rất cấp bách, không thể trì hoãn mà đòi hỏi phải làm ngay, như: "Kiên quyết sàng lọc, miễn nhiệm, thay thế, cho từ chức đối với cán bộ làm việc kém hiệu quả, không hoàn thành nhiệm vụ, yếu về năng lực, kém về phẩm chất đạo đức, tín nhiệm thấp mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết tuổi công tác, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu. Trước mắt, rà soát, kiểm tra, xử lý dứt điểm các vụ việc vi phạm trong thực thi quyền lực gây bức xúc trong cán bộ, đảng viên và nhân dân”; “Kiên quyết thực hiện đúng mục tiêu, có hiệu quả việc sắp xếp lại bộ máy, tinh giản biên chế gắn với cải cách chế độ công vụ, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và đổi mới chính sách tiền lương”; “Bộ Chính trị, Ban Bí thư và ban thường vụ cấp ủy các cấp chỉ đạo rà soát ngay đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc quyền và xử lý nghiêm những trường hợp suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, không bảo đảm về tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, năng lực và hiệu quả công tác thấp, nhất là những trường hợp người nhà, người thân của cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp có nhiều dư luận”; “Tăng cưòng công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát; phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra, kiểm tra, điều tra và các cơ quan tư pháp để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, xử lý nghiêm minh đối với những cán bộ sai phạm theo quy định của pháp luật; trước mắt tập trung xử lý dứt điểm các vụ tham nhũng nghiêm trọng, phức tạp được dư luận xã hội và nhân dân quan tâm và công khai kết quả xử lý”(5).

3. Điều đặc biệt quan trọng của Nghị quyết Trung ương 4 lần này là trong các nhóm nhiệm vụ, giải pháp đề ra, Trung ương đặc biệt quan tâm gắn kết chặt chẽ việc thực hiện Nghị quyết với Chỉ thị 05-CT/TW của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh"; đồng thời, nhấn mạnh việc: “Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao nhận thức trong toàn Đảng về ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết của việc học tập, nghiên cứu, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh”(6), bảo đảm thiết thực, hiệu quả. Đây là nhiệm vụ quan trọng được đặt trong nhóm giải pháp trọng tâm số một “về công tác chính trị tư tưởng, tự phê bình và phê bình" của Nghị quyết. Điều này hết sức quan trọng, tạo nền tảng căn bản để thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp khác tiếp theo. Bởi suy cho cùng, tư tưởng, đạo đức, phong cách mới là cái gốc của cán bộ.

Thông qua gắn kết việc thực hiện Nghị quyết với học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên mới nhận thức đúng đắn và đầy đủ về những giá trị khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin, trang bị cho mình thế giới quan và phương pháp luận khoa học; nắm chắc và thực hiện những quan điểm của Hồ Chí Minh về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, để vận dụng sáng tạo, phù hợp, có hiệu quả vào công việc hằng ngày của mỗi người. Từ đó, kiên định thực hiện mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tạo sự thống nhất biện chứng trong mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là quy luật khách quan, đúng đắn mà Bác Hồ, Đảng ta, nhân dân ta đã lựa chọn. Sự gắn kết đó, tạo nên tinh thần tích cực đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; phát triển tư duy lý luận phù hợp với đường lối đổi mới; thực hiện có hiệu quả nội dung xây dựng Đảng về đạo đức và hệ thống chuẩn mực các mối quan hệ của cán bộ, đảng viên với tổ chức đảng và với nhân dân; đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; trách nhiệm tự phê bình và phê bình; xây dựng lý luận sắc bén để đấu tranh, phản bác có hiệu quả đối với các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động, phần tử cơ hội và bất mãn chính trị chống phá Đảng, Nhà nước và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Và, có như vậy mới thực hiện được nội dung cốt lõi của Nghị quyết, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu các cấp có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trách nhiệm và động cơ đúng đắn, thực sự tiên phong, gương mẫu, biết đặt lợi ích của tập thể, quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích cá nhân; củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng. Trong quá trình đó, mỗi cán bộ, đảng viên tự liên hệ, tự soi mình để rèn luyện, phấn đấu cũng như góp ý, giúp đỡ cho đồng chí của mình tốt hơn.

Kiên quyết, kiên trì tổ chức thực hiện thành công mục tiêu của Nghị quyết là quyết tâm chính trị của Đảng, là mong đợi của nhân dân. Cũng như Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, Nghị quyết lần này có tầm quan trọng đặc biệt và đặc biệt hơn bởi những nội dung mới, sáng tạo, gắn liền với cuộc sống hiện thực, được toàn Đảng, toàn dân hưởng ứng, ủng hộ, như đã thổi một luồng sinh khí mới vào đời sống chính trị của đất nước. Tuy nhiên, tâm lý chung hiện nay là sự chờ đợi và kỳ vọng. Sự chờ đợi và kỳ vọng có nguyên do của nó, bởi những hạn chế, khuyết điểm trong quá trình thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI vẫn còn hiện hữu trong tâm tưởng của cán bộ, Đảng viên và nhân dân cả nước.

Chúng ta tin tưởng vào một quyết tâm mới, như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XII đã nêu: “Trung ương đặc biệt nhấn mạnh, muốn Nghị quyết này đi vào cuộc sống, tạo ra chuyển biến rõ rệt thì cả hệ thống chính trị phải vào cuộc. Từng tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ cấp cao, cản bộ chủ chốt, người đứng đầu các cấp, các ngành phải nhận thức sâu sắc, đầy đủ trách nhiệm của mình trước nhân dân, trước Đảng để tự giác thực hiện. Sự gương mẫu của Trung ương là cực kỳ quan trọng, có ý nghĩa quyết định. Từng đồng chí Uỷ viên Trung ương, Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư, từng đồng chí đứng đầu cấp uỷ, chính quyền các cấp phải tự giác, gương mẫu thực hiện nghị quyết, nói đi đôi với làm, chỉ đạo quyết liệt với quyết tâm rất cao, sự nỗ lực rất lớn’’(7). Chúng ta tin tưỏng, nghị quyết Trung ưong 4 khóa XII về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng sẽ được toàn Đảng thực hiện nghiêm túc và hiệu quả, được các tầng lớp nhân dân tin tưởng và ủng hộ để Đảng ta thực sự trong sạch, vững mạnh, tiếp tục lãnh đạo đất nước tiến hành sự nghiệp đổi mới thắng lợi, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

------------------------------------------

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứXII, Nxb. Chính trị quốc gia-Sự Thật, H.2016, tr.198,199.

(2) Bao gồm 9 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, 9 biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống và 9 biểu hiện về “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” (xem Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII, Báo Nhân dân, 30-10-2016).

(3), (7) Nguyễn Phú Trọng: Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ưong 4 khóa XII, Báo Nhân Dân, 15-10-2016.

(4), (5), (6), Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, Báo Nhân Dân, 30-10-2016.